21 ποιήματα της Σαπφούς [Μετάφραση: Δήμητρα Χριστοδούλου]

ΠΑΤΉΣΤΕ ΤΟΝ ΣΎΝΔΕΣΜΟ:  http://www.poetics.patakis.gr/?p=471

Σαπφώ (αναφορά)

H Σαπφώ ήταν λυρική ποιήτρια. Γεννήθηκε (πιθανότατα) στην Ερεσό της Λέσβου περί το 630 Π.Χ και απεβίωσε το 570 Π.Χ. Θεωρείται η σημαντικότερη ποιήτρια της Αρχαιότητας. Τα ποιήματά της γράφτηκαν στην αιολική διάλεκτο.

Οι γονείς της ήταν ο Σκαμανδρώνυμος και μητέρα της η Κλεΐς. Είχε επίσης τρεις αδελφούς, τον Λάριχο, τον Χάραξο και τον Ευρύγιο. Σύμφωνα με το λεξικό Σούδα πιθανότατα παντρεύτηκε έναν πλούσιο από την Άνδρο, τον Κερκύλα, με τον οποίο απέκτησε μια κόρη, που ονομάστηκε Κλεΐδα. Κάποια χρονική στιγμή, λόγω πολιτικών αναταραχών στη Λέσβο εξορίστηκε μαζί με άλλους στη Σικελία όπου και έζησε προσωρινά μέχρι και την κατάληση της τυραννίας επί  Πιττακού του Μυτιληναίου. Με την επιστροφή της ίδρυσε Ωδείο, όπου συγκέντρωνε νεαρές γυναίκες κυρίως αριστοκράτισσες και τους δίδασκε τις τέχνες της Μουσικής και της Ποίησης. Οι σχέσεις της Σαπφούς με τις μαθήτριες της συχνά ξεπερνούσαν ακόμα και τα στενά όρια της φιλικής σχέσης με αναφορές σε ερωτικές διαστάσεις. Με το όνομά της έχει συνδεθεί και ο λεσβιακός έρωτας.

Είπαν και έγραψαν για αυτήν:

 Ο Πλάτων την ονομάζει «σοφή» και «δέκατη Μούσα»,

ο Ανακρέων «ηδυμελή»,

ο Λουκιανός«μελιxρόν αύχημα Λεσβίων»

οι Ιουλιανός και Αντίπατρος «θηλυκό Όμηρο» και «τιμή Λεσβίων γυναικών», ο Στράβων «θαυμαστόν τέρας».

Ο Οράτιος  λέει ότι ακόμα και οι νεκροί στον κάτω κόσμο ακούν τα τραγούδια της με θαυμασμό σε ιερή σιγή.

Το έργο της Σαπφούς.

Η Σαπφώ έγραψε :

·         ερωτικά ποιήματα,

·         ύμνους στους θεούς και

·         επιθαλάμια (τραγούδια του γάμου).

Σημαντικότατα ποιήματα:

·         κατθάνοισα δὲ κείσηι 

·         ὀ μὲν γὰρ κάλος

·         οἱ μὲν ἰππήων στρότον

·         οἶον τὸ γλυκύμαλον

·         ποικιλόθρον' ἀθανάτ' Ἀφρόδιτα

·         Ατθίδα

και η 

• Ωδή «Ότωι τις έραται» και ένα αναφερόμενο στο μύθο της Ηούς (Αυγής) και του Τιθωνού.  

Τέλος τρία επιγράμματα με το όνομα της Σαπφούς, από τον Στέφανο του Μελέαγρου, υπάρχουν στην Παλατινή Ανθολογία, εντονότατα αμφισβητούμενα (VI 269, VII 489, VII 505).

πηγές: 

• http://www.theasis.gr/noisis/philosophy/305-sappho
• https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CF%80%CF%86%CF%8E
• http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-B122/592/3916,16970/

ποικιλόθρον' ἀθανάτ' Ἀφρόδιτα / Σαπφώ

Το εν λόγω ποίημα μπορείτε να διαβάσετε στον παρακάτω σύνδεσμο:

http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/education/lyric/handbook/poets/sappho/page_003.html

εδώ δύο στροφές 

Aθάνατη Aφροδίτη, που κάθεσαι σε πλουμιστό θρόνο,
κόρη του Δία πολυμήχανη, σε παρακαλώ: δέσποινα,
μη βασανίζεις με έγνοιες και στεναχώριες την καρδιά μου!

Aλλά έλα κοντά μου, αν κάποτε άλλοτε άκουσες
τη φωνή μου από μακριά και εισάκουσες την
προσευχή μου. Tότε άφησες το χρυσό παλάτι του
πατέρα σου και ήρθες ζεύοντας την άμαξά σου.
Όμορφα σπουργίτια σε φέρανε γρήγορα κάτω
στη μαύρη γη

οἶον τὸ γλυκύμαλον / Σαπφώ

Το Ποίημα "οἶον τὸ γλυκύμαλον" μπορείτε να διαβάσετε στον παρακάτω σύνδεσμο:

http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/education/lyric/handbook/poets/sappho/page_002.html

εδώ σε μετάφραση του :I. Θ. Kακριδή

Kαθώς το μήλο το γλυκό,
που στου κλαδιού την άκρη κοκκινίζει,
ψηλά ψηλά στο ακρόκλωνο·
το δίχως άλλο το λησμόνησαν
την ώρα που 'κοβαν τα μήλα…
Aχ όχι, δεν το απολησμόνησαν,
μόνο που δεν μπορούσαν να το φτάσουν!

οἰ μὲν ἰππήων στρότον / Σαπφώ

οἱ μὲν ἰππήων στρότον οἰ δὲ πέσδων,
οἰ δὲ νάων φαῖσ΄ ἐπὶ γᾶν μέλαιναν
ἔμμεναι κάλλιστον͵ ἔγω δὲ κῆν΄ ὄτ-
τω τις ἔραται·

5πάγχυ δ΄ εὔμαρες σύνετον πόησαι
πάντι τοῦτ΄͵ ἀ γὰρ πόλυ περσκέθοισα
κάλλος ἀνθρώπων Ἐλένα τὸν ἄνδρα
τὸν πανάριστον

καλλίποισ΄ ἔβα ΄ς Τροΐαν πλέοισα10κωὐδὲ παῖδος οὐδὲ φίλων τοκήων
πάμπαν ἐμνάσθη͵ ἀλλὰ παράγαγ΄ αὔταν
[-]σαν

[ ]αμπτον γὰρ [
[ ]… κούφως τ[ ]οη .[.]ν15..]με νῦν Ἀνακτορί[ας ὀνέμναι-
σ' οὐ ] παρεοίσας,

τᾶς κε βολλοίμαν ἔρατόν τε βᾶμα
κἀμάρυχμα λάμπρον ἴδην προσώπω
ἢ τὰ Λύδων ἄρματα καὶ πανόπλοις20πεσδομάχεντας.

την μετάφραση μπορείτε να την διαβάσετε στον σύνδεσμο: http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/education/lyric/handbook/poets/sappho/page_004.html

ὀ μὲν γὰρ κάλος / Σαπφώ

ὀ μὲν γὰρ κάλος ὄσσον ἴδην πέλεται <κάλος>͵
ὀ δὲ κἄγαθος αὔτικα καὶ κάλος ἔσσεται.

μετάφραση

O όμορφος είναι όμορφος όσο που τόνε βλέπεις,
μα ο καλός και ύστερα πάλι ωραίος θα 'ναι.

M. I. Mπαχαράκης

περισσότερα στον σύνδεσμο: http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/education/lyric/handbook/poets/sappho/page_005.html

κατθάνοισα δὲ κείσηι / Σαπφώ

κατθάνοισα δὲ κείσηι οὐδέ ποτα μναμοσύνα σέθεν
ἔσσετ΄ οὐδὲ ποκ΄ὔστερον· οὐ γὰρ πεδέχηις βρόδων
τὼν ἐκ Πιερίας· ἀλλ΄ ἀφάνης κἀν Ἀίδα δόμωι
φοιτάσηις πεδ΄ ἀμαύρων νεκύων ἐκπεποταμένα.

μετάφραση στον σύνδεσμο: http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/education/lyric/handbook/poets/sappho/page_006.html

Αποχαιρετισμός στην μαθήτρια..

μετάφραση Ο.Ελύτη

"Να 'σαι ευτυχισμένη, πήγαινε, άλλωστε τίποτα δε διαρκεί.
Να θυμάσαι όμως πάντα πόσο σ' αγάπησα,
κρατιόμασταν χέρι χέρι μέσα στη νύχτα που ευωδίαζε,
πηγαίναμε στην πηγή ή τριγυρίζαμε στους λόγγους
κι έφτιαχνα για το λαιμό σου γιρλάντες μεθυστικές". 

[αρχινώ το τραγούδι μου ]

αρχινώ το τραγούδι μου μ' αιθέρια λόγια 
μα γι'αυτό κι απαλά στ' άκουσμα 
την Ομορφιά διακόνησα-τι ποιο μεγάλο θα μπορούσα 
που μ' αξίωσαν (οι Μούσες) τη δική τους 
δύναμη δίνοντας να λέω: αλήθεια 
σε μελλούμενους καιρούς κάποιος 
θα βρίσκεται να με θυμάτ' εμένα.'' 

σε μετάφραση Ο.Ελύτη

[μαντατοφόρος άνοιξης ]

μαντατοφόρος άνοιξης ηδονικής φωνής αηδόνι 
της Αφροδίτης η θεραπαινίδα η χρυσοφώτεινη 
ανέβαινε ψηλά η πανσέληνος 
και στου βουνού το χώρο συναγμένες 
καθώς σ' άλλους καιρούς της Κρήτης οι κοπέλες 
έσερναν το χορό τριγύρω στον ωραίο βωμό 
και με ρυθμό τα λυγερά τα πόδια τους 
χτυπώντας πατούσανε στα τρυφερά των χόρτων 
ανθουλάκια.'' 

μετάφραση Ο.Ελύτης

[μια παιδούλα τρυφερή]

....

μια παιδούλα τρυφερή λεπτή που μάζευε
αγκαλιές λουλούδια που η φωνή της κι
απ' της λύρας είναι ακόμη πιο γλυκιά
πιο λευκή κι απ' το γάλα πιο γλυκόπιοτη α-
πό το νερό πιο μελωδική απ' τη λύρα πιο
γαύρη απ' της φοράδας πιο βελούδινη απ' 
το ρόδο πιο τρυφερή απ' το ρούχο το απαλό 
πιο πολύτιμη από το χρυσάφι.''

μετάφραση Ο.Ελύτης

[κι ανάμεσα σε μαλακά σκεπάσματα χνουδάτα ]

''κι ανάμεσα σε μαλακά σκεπάσματα χνουδάτα 
με προσοχή την πλάγιασε 
α να `ταν πάντα το κεφάλι ν' ακουμπάς 
σε τέτοιας φιλενάδας τρυφερής τα στήθη 
να κράταγε για μένα δυο φορές η νύχτα ετούτη 
να `ταν χρυσή Αφροδίτη μου 
τέτοια μια μοίρα να μου λάχει εμένα!» 

μετάφραση Ο.Ελύτη

Για την Ατθίδα

μετάφραση Ο.Ελύτη

«πάλι πάλι ο έρωτας` ο έρωτας με παιδεύει
και πώς να τον παλέψω Ατθίδα μου` που
αυτός με τα φαρμάκια και τις γλύκες του
μου κόβει τα ήπατα το τέρας!
κι εσύ πάει με βαρέθηκες`
κάνεις φτερά το ξέρω για την Ανδρομέδα
ποια `ναι λοιπόν αυτή που σε ξετρέλανε
η χωριάτα που μήτε
καν πώς να κρατήσει το φουστάνι της πάνω
από τον αστράγαλο δεν ξέρει;»

Για την Μίκα

σε μετάφραση του Ο. Ελύτη 

«μα να σ' αφήκω εγώ δε γίνεται Μίκα γλυκιά μου` 
κι ας έλαχε να σ' αγαπήσουν κόρες από το σόι των Πενθελιδών 
εμάς όλο παραξενιές 
κάποιο μαγευτικό τραγούδι στ' άκουσμα ψάλλει 
κι αηδόνια με κελαηδητό τρελό 
δρόσο σταλάζοντας...»

Γρήγορα η ώρα πέρασε..

σε μετάφραση Ο.Ελύτη

γρήγορα η ώρα πέρασε,μεσάνυχτα κοντεύουν, 
πάει το φεγγάρι πάει κι η Πούλια βα- 
σιλέψανε-και μόνο εγώ κείτομαι δω μονάχη 
κι έρημη ο Έρωτας που βάσανα μοιράζει 
ο Έρωτας που παραμύθια πλάθει 
μου άρπαξε την ψυχή μου και την τρά- 
νταξε ίδια καθώς αγέρας από τα βουνά χυ- 
μάει μέσα στους δρυς φυσομανώντας. 

Το τραγούδι της Αριγνώτας

σε μετάφραση του Ο. Ελύτη 

..... 
Συχνά από τις Σάρδες σε μας δώ πέρα 
η σκέψη της γυρίζει, 
πως ζούσαμε μαζί, 
τι εφάνταζες εμπρός της σα μια θεά, 
κι η ποιο τρανή χαρά της 
το δικό σου τραγούδι ήτανε πάντα. 

Τώρα μέσα στις Λυδές γυναίκες ξεχωρίζει 
καθώς σαν πέσει ο ήλιος 
κι η σελήνη ροδοδάχτυλη λάμπει 
τ' άστρα τ' άλλα σκοτεινιάζοντας 
κι ίδια γύρω αφήνει το φώς της να απλωθεί 
πα σ' αλμυρά πελάγη και σε πολύανθες χώρες. 

Κι έχει πάρει γλυκιά δροσιά να χύνεται 
τα ρόδα μοσχοβολούν και τ' απαλό χορτάρι 
και το τριφύλλι ολούθε τ' ανθισμένο. 

Κι εκείνη πέρα δώθε τριγυρίζει 
την Ατθίδα θυμάμενη 
η καρδιά της η τρυφερή από πόθο πλημμυρίζει 
κι απ' τον καημό βαραίνει μες τα στήθη. 

Κι εμας τις δυό φωνάζει 
να βρεθούμε κοντά της. 
'Ομως, [...]

Θεός μου φαίνεται..

η μετάφραση είναι του Ο. Ελύτη

Θεός μου φαίνεται στ΄ αλήθεια εμένα κείνος
ο άντρας που κάθεται αντίκρυ σου κι από
κοντά τη γλύκα της φωνής σου απολαμβάνει
και το γέλιο σου αχ που ξελογιάζει
και που λιώνει στο στήθος την καρδιά μου
σου τ΄ ορκίζομαι" γιατί μόλις που πάω να
σε κοιτάξω νιώθω ξάφνου μου κόβεται η μιλιά μου
μες στο στόμα η γλώσσα μου
στεγνώνει" πυρετός κρυφός με σιγοκαίει κι
ούτε βλέπω τίποτα ούτε ακούω μα
βουίζουν τ΄ αυτιά μου κι ένας κρύος ιδρώτας
το κορμί μου περιχάει" τρέμω σύγκορμη αχ
και πρασινίζω σάν το χόρτο και λέω πώς λίγο ακόμη"
λίγο ακόμη και πάει θα ξεψυχήσω.

Ατθίδα / Σαπφώ

Σαν άνεμος μου τίναξε ο έρωτας τη σκέψη
σαν άνεμος που σε βουνό βελανιδιές λυγάει.
'Ηρθες, καλά που έκανες, που τόσο σε ζητούσα
δρόσισες την ψυχούλα μου, που έκαιγε ο πόθος.
Από το γάλα πιο λευκή
απ' το νερό πιο δροσερή
κι από το πέπλο το λεπτό, πιο απαλή.
Από το ρόδο πιο αγνή
απ' το χρυσάφι πιο ακριβή
κι από τη λύρα πιο γλυκιά, πιο μουσική...

μετάφραση του Οδυσσέα Ελύτη 

Κέλομαι σε Γογγύλα / Σαπφώ

Κέλομαί σε Γογγύλα
πέφανθι λάβοισα μα
γλακτίναν, σέ δηύτε
πόθος τ [έαυτος] αμφιπόταται.

Τάν κάλαν, ά γαρ κατάγωγις
αύτα επτόαισ' ίδοισαν
έγω δέ χαίρω
καί γάρ αύτα δή
τόδε μέμφεταί σοι Κυπρογένηα.

[τας άραμαι τούτο τω βόλλομαι
Γογγύλα κατθάνην δ' ίμερός τις έχει με
και λωτίνοις δροσόεντας όχθοις

ίδην Αχερωντος]

-------

Σε φωνάζω Γογγύλα
Φανερώσου πάλι κοντά μου
Το χιτώνα τον άσπρο σαν το γάλα όταν φοράς,
νά 'ξερες τους πόθους που σε τριγυρίζουν
όμορφη, και πώς χαίρομαι που δεν είμαι εγώ,
μα η ίδια η Αφροδίτη που σε μαλώνει.

μετάφραση Οδυσσέα Ελύτη 

[ο έρωτας..]

ο έρωτας που πάλι τα μέλη παραλύει, με δονεί ,
ερπετό είναι γλυκόπικρο, ακατανίκητο, 
όμως εσύ, Ατθίδα, δεν θέλεις άλλο τη φροντίδα μου
και στην Ανδρομέδα τρέχεις πετώντας

από την ανθολογία ερωτικής ποίησης του Χάρη Βλαβιανού