Η μοίρα του Ποιητή και της Ποιήτριας

 

 γράφει με σεβασμό ο Δημήτριος Γκόγκας

     

Από την αρχή του κόσμου οι ποιητές και οι ποιήτριες ασκούσαν ιδιαίτερη γοητεία στους ανθρώπους. Είχαν μέσα τους εκείνη τη δύναμη να κεντούν τη ζωή και τον θάνατο με μαεστρία,  σε μια προσπάθεια να τον αλλάξουν και να τον κάνουν καλύτερο. Σίγουρα τον έκαναν καλύτερο και συνεχίζουν να το κάνουν, αν και δεν κατορθώνουν να τον αλλάξουν ριζικά.  

      Όλοι στην αυλή τους θα θέλουν να έχουν έναν ποιητή, μια ποιήτρια, κάποιον δικό τους που θα αποτυπώνει σε λίγες γραμμές όλα όσα ονειρεύονται, όσα έχουν μέσα στη ψυχή τους και δεν μπορούν οι ίδιοι. Μόνο ο ποιητής, η ποιήτρια,  έχει αυτή την δύναμη, την τεχνική του λόγου. Την τέχνη να υψώνει στον ουρανό το άπτερο πουλί, να ζωγραφίζει στο διάφανο χαρτί, να λειτουργεί με θεϊκή λαλιά.

     Κι όμως, ενώ η παρουσία του ποιητή και της ποιήτριας κρίνεται αναγκαία στο διάβα του χρόνου, αυτοί είναι αναγκασμένοι να εργάζονται για να μπορέσουν να επιβιώσουν και να ζήσουν εαυτούς και οικογένειες και στον ελεύθερο χρόνο τους να ασχολιούνται με την ποίηση. Πολλές φορές μάλιστα δεν έχουν την ευτυχία του ελεύθερου χρόνου ως εργαζόμενοι, οπότε αναμένουν να συνταξιοδοτηθούν προκειμένου να βγάλουν τα εσώψυχα τους και τα μελανά σκοτάδια τους. Που δεν είναι άλλα, παρά η πορεία τους και η βάδιση της πλάσης. Φυσικά δεν θα πρέπει να αμελήσουμε την ύπαρξη ποιητών που έχουν λύσει το βιοποριστικό τους πρόβλημα, οπότε αφήνονται αμέριμνοι στην τέχνη της ποιήσεως.

     Το όνειρο κάθε ποιητή/τριας και σκοπός, προφανώς είναι η έκδοση μιας ποιητικής συλλογής ή εφ΄ όσον είναι πολυγραφότατος, η έκδοση πολλών ποιητικών συλλογών. Δεν τον/την προβληματίζει η απουσία αγοράς. Δεν τον/την ενοχλεί σχεδόν καθόλου, έχει συμβιβαστεί με την πραγματικότητα. Τον/την ενδιαφέρει η υστεροφημία. Καλή ή κακή. Δεν είναι μάταιη αυτή η προσπάθεια, όμως το στίγμα του/της πρέπει, επιβάλλεται να μείνει επί της γης.

     Στην προσπάθεια της έκδοσης θα πάρει προσφορές από διάφορους εκδοτικούς οίκους, που θα εκμεταλλευτούν ότι καλό και κακό έχει το πνεύμα του, θα του την χρεώσουν ως χρυσόμαλλο δέρας και στα ψιλά γράμματα που κανείς και κει δεν διαβάζει θα αποποιηθεί και τα πνευματικά του δικαιώματα. Αν, ως ποιητής/τρια είναι τρανός/νη και μεγάλος/λη, μπορεί μετά από χρόνια να δει τις ποιητικές του/της συλλογές να πουλιούνται σε υπαίθριους πάγκους ή παλαιό- βιβλιοπωλεία σε εξευτελιστικές τιμές. Σε τέτοια στέκια αγόρασα πριν από χρόνια συλλογές του Ο. Ελύτη και του Κ. Παλαμά έναντι 1νός ευρώ!

     Ο ίδιος/ η ίδια βέβαια, θα προσπαθήσει να προωθήσει το πόνημα και θα μεριμνήσει την πραγματοποίηση μιας παρουσίασης. Εκεί θα βρεθούν φίλοι και συγγενείς και ελάχιστοι λάτρεις της ποίησης, ίσως κάποια μέλη μιας Πνευματικής – Πολιτιστικής Κίνησης, θα υπάρξουν εδέσματα, πιθανός μια αοιδός ή ένας τροβαδούρος, αν είναι και κοινωνικά δικτυωμένος μέλη της υψηλής κοινωνίας και εκπρόσωποι των δημοτικών αρχών. (Αν δεν υπάρχει μουσική και φαγητό, άρτος και θεάματα , πώς να επιβιώσεις.) Θα υπογράψει περιχαρής και θα πουλήσει ένα πολύ μικρό ποσοστό των αντιτύπων, ίσα που αγγίζει την αξία του μισού χρηματικού ποσού που ξόδεψε. Τα υπόλοιπα με το χαμόγελο στα χείλη τα μοιράζει από εδώ και από εκεί, προκειμένου να αδειάσει και η αποθήκη στο σπίτι, γιατί χρειάζεται για άλλους λόγους.

     Σε μια άλλη τραγική πολλές φορές κατάληξη είναι η συμμετοχή, είτε με συμβολικό ποσό ή όχι σε ποιητικούς διαγωνισμούς που διοργανώνονται από Πολιτιστικούς Ομίλους, Ενώσεις Λογοτεχνών, κτλ . Με το πέρας του διαγωνισμού εκδίδεται ποιητική συλλογή και ο συμμετέχων καλείται να την αγοράσει σε μικρότερη τιμή της αγοράς. Καταβάλλει δηλαδή τέλος για τα δικά του πνευματικά δικαιώματα. Παρ΄ όλα αυτά συνεχίζει διότι η τέχνη θέλει θυσίες και ο πραγματικός ποιητής/τρια δεν πτοείται από αυτές τις ποταπές ανθρώπινες μικρότητες.

     Με όλα αυτά δεν θέλω παρά να επισημάνω το αυτονόητο. Ο ποιητής, η ποιήτρια, που γεννιέται με το χάρισμα αυτής της τέχνης και καλείται να το «πελεκήσει» προκειμένου να τον/την οδηγήσει στη θέωση, ή θα εργαστεί σκληρά επί της τέχνης γιατί πρέπει να βάλλει ένα τέλος στους εφιάλτες που τον/την κατατρέχουν, είναι αναγκασμένος από τη ματαιότητα του κόσμου, να αποτυπώνεται επί της γης για να μπορεί να αναπνέει, να ζει, να πεθαίνει και να ανασταίνεται.

Ελληνική γλώσσα, ποια η αξία της και οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει.γράφει ο Αντώνης Καπετάνιος, μαθητής της Γ΄τάξης Γυμνασίου Αλεξάνδρειας

 Η ελληνική γλώσσα έχει αφήσει το ανεξίτηλο στίγμα της στον παγκόσμιο πολιτισμό και στην παγκόσμια ιστορία. Όπως έγραψε και ο Οδυσσέας Ελύτης, «Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία γλώσσα, η ενιαία Ελληνική, όπως εξελίχθηκε από την Αρχαία, που έφτασε να είναι το μεγάλο καμάρι μας και το μεγάλο μας στήριγμα … Τήν γλώσσαν μοῡ  ἒδωκαν Ἑλληνικήν».

   Κατά τον Αριστοτέλη, η γλώσσα αποτελεί μέρος του ενδότερου πνεύματος (volks) κάθε λαού και εκφράζεται μέσα από «τὸ ὁμόρροπον», «τὸ ὁμόθρησκον» και το «τὸ ὁμόγλωσσον», τα οποία, κατά τον Πλάτωνα στο «Περί Δικαίου», υπηρετούν τον κοινωνικό οργανισμό, δηλαδή την συλλογική ψυχή (ὃλον), στην οποία υποτάσσεται η ατομική ψυχή (μέρος).

   Ειδικότερα,  η γλώσσα αποτελεί ένα πανίσχυρο εκφραστικό μέσο, το οποίο επιτρέπει στον άνθρωπο να εκφράσει από τις απλούστερες ιδέες του και πληροφορίες, οι οποίες του είναι αναγκαίες στην καθημερινότητα του, έως και τις βαθύτερες του σκέψεις και διανοήματα τα οποία ασκούν επίδραση, τόσο στον περίγυρό του ,όσο και στην κοινωνία.

   Κατά συνέπεια, η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων καθίσταται εφικτή, κάτι το οποίο επηρεάζει πληθώρα πτυχών της ζωής τους. Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα είναι η εξωτερίκευση των συναισθημάτων η οποία επιφέρει την ψυχική και πνευματική ισορροπία του ατόμου. Συνάμα, συντελεί στην ενίσχυση και εμβάθυνση των ανθρωπίνων σχέσεων, ενώ επιτρέπει την τροποποίηση της συμπεριφοράς όταν παρατηρείται πως αυτή επενεργεί αρνητικά εις βάρος άλλων.

   Ωστόσο, η γλώσσα και ιδίως η ελληνική, αντιμετωπίζει πληθώρα προβλημάτων που αποτρέπουν την ορθή και άρτια χρήση της. Τα προβλήματα αυτά οφείλονται σε ποικίλους παράγοντες και πτυχές της κοινωνίας. Συγκεκριμένα, το εκπαιδευτικό σύστημα, παραμελώντας την ουσιαστική διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας κάνει το άτομο πιο επιρρεπή σε γραμματικά και συντακτικά λάθη, ενώ παράλληλα το αποτρέπει από την καλλιέργεια του πνεύματος του και την πραγματοποίηση πολύπλοκων συλλογισμών.

   Επιπρόσθετα, η τάση των νέων να υιοθετούν χωρίς καμία κρίση, ξένα πρότυπα και τρόπους ζωής τους απομακρύνει από τη γλώσσα τους. Αυτό επιτυγχάνεται από την εκτενή χρήση ξένων -κυρίως αγγλικών- λέξεων και φράσεων. Τα τελευταία χρόνια το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται με την χρήση των greeklish (γραφή ελληνικών λέξεων με λατινικούς χαρακτήρες). Ως αποτέλεσμα, οι χρήστες χάνουν κάθε επαφή με την γλώσσα και τους ορθογραφικούς της κανόνες.

Τέλος, ένα ανησυχητικό φαινόμενο είναι το περιορισμένο λεξιλόγιο. Η λεξιπενία οφείλεται στην προβολή μη υγιών γλωσσικών προτύπων από τα ΜΜΕ και από την απουσία επαφής των ατόμων με τα λογοτεχνικά έργα. Αυτό κάνει την έκφραση των συναισθημάτων και των σκέψεων του ανθρώπου πιο δύσκολη, δημιουργώντας ένα επικοινωνιακό χάσμα.

   Στο μεταίχμιο των δύο αιώνων, η κοινωνία αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει κινδύνους, προκλήσεις και προβλήματα που την κινητοποιούν σε ομαδική δραστηριοποίηση. Οφείλουμε όλοι μαζί, στο μέγεθος του δυνατού, ναι μεν να διαφυλάττουμε «Θερομπύλας» μέσω μιας γλώσσας που έλαμψε στο μακραίωνο παρελθόν, αλλά έπαψε πλέον να αποτελεί τηλαυγή φάρο και φωτεινό οδοδείκτη για την προσαρμογή στα νέα δεδομένα. Αρκεί λοιπόν να αποτελούμε Θεματοφύλακες ενός γλωσσικού κώδικα που κοσμεί «τὸν δὲ ἄν­θρω­πον γυ­μνόν τε καὶ ἀ­νυ­πό­δη­τον».

αναδημοσίευση από: https://schoolpress.sch.gr/fselides/?p=844

__ΨΗΓΜΑΤΑ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ__ / Γράφει ο Λευτέρης Λαζαρίδης

Χρόνια πολλά, Ελλάδα

Χρόνια πολλά, ταλαίπωρη πατρίδα

Γιορτάζουμε με συγκίνηση τα 200 χρόνια από την εθνική παλιγγενεσία, μια στιγμή σημαντική μνήμης και περηφάνιας για τους ήρωες προγόνους μας που με γενναιότητα και αυτοθυσία απελευθέρωσαν την πατρίδα μας και άνοιξαν τον δρόμο για τη θεμελίωση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Στον πολύχρονο αγώνα κανείς δεν υστέρησε. Γνωστά και μεγάλα ονόματα, που κάθε φορά μνημονεύουμε και δικαίως υμνούμε, παρελαύνουν μπροστά μας : από τους διανοούμενους του Διαφωτισμού, τους μυστικούς της Φιλικής Εταιρείας, τους Κλέφτες και τους Αρματωλούς, τους ταπεινούς καλόγερους, τους γενναίους και ατρόμητους οπλαρχηγούς και καπεταναίους, μέχρι τα πλήθη του ανώνυμου λαού, τη μεγάλη μάζα των παραγωγικών τάξεων που πρόσφεραν υπάρχοντα, μόχθο και την ίδια την ζωή τους, όταν ζητήθηκε – χωρίς ανταμοιβή, χωρίς δόξα, χωρίς τίτλους.

Όμως τον ίδιο ενθουσιασμό και συγκίνηση για την επαναστατημένη Ελλάδα παρατηρούμε αιφνιδιασμένοι (και με έκπληξη) στην κοινή γνώμη, στον απλό λαό και κυρίως στους ανθρώπους του πνεύματος των ευρωπαϊκών στην πλειονότητά τους χωρών και της Αμερικής, κόντρα στην αντιδραστική πολιτική των μοναρχικών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων της λεγομένης Ιεράς Συμμαχίας που κατεδίωξε κάθε φιλελεύθερη ιδέα. Πρόκειται για την πηγαία εκδήλωση συμπαράστασης – υλικής και ηθικής – του Φιλελληνισμού και των Φιλελλήνων που εκδηλώθηκε είτε με οικονομικές ενισχύσεις είτε με στήριξη ηθική είτε με προσωπική συμμετοχή στον αγώνα και θυσία της ζωής τους. Ήταν άνθρωποι που εμπνέονταν από την αρχαία Ελλάδα, την οποία εξιδανίκευαν στα πλαίσια του κινήματος του ρομαντισμού, ενώ άλλοι ενθουσιάζονταν από τον πολιτικό φιλελευθερισμό και μάχονταν αντιδρώντας στις καταπιεστικές μεθόδους της Ιεράς Συμμαχίας. Ήταν επίσης εκείνοι που ένιωθαν να τους βαραίνει το θρησκευτικό καθήκον του ομόθρησκου χριστιανού, αλλά και το διάχυτο πνεύμα των δημοκρατικών αρχών της Γαλλικής Επανάστασης. Πολλοί επηρεάζονταν από τα κείμενα των περιηγητών της εποχής, που απεικόνιζαν με μελανά χρώματα την ζωή των υπόδουλων Ελλήνων. Φυσικά υπήρχαν και κάποιοι «φιλέλληνες» που υπέκρυπταν δόλο και ενεργούσαν με πολιτικές ή ατομικές επιδιώξεις και φιλοδοξίες.

 

Ο Φιλελληνισμός διαμορφώθηκε σε ισχυρό κοινωνικό ρεύμα και δύναμη στην Ευρώπη. Ισοπέδωσε αντιθέσεις και ένωσε εχθρικά κόμματα εμπνέοντας κοινό ενθουσιασμό. Μεταμορφώθηκε σε κάποια μορφή θρησκευτικού κινήματος, γκρεμίζοντας τους μεσότοιχους των κοινωνικών τάξεων : με τους αριστοκράτες πήγαν οι πληβείοι χέρι με χέρι (ως προς την στήριξη των καταπιεζομένων Ελλήνων), οι ριζοσπάστες ενώθηκαν με τους συντηρητικούς, όπως και οι Γερμανοί σοφοί με τους Γάλλους νομιμόφρονες. Παντού ονειρεύονταν την ανάσταση της «αιματοβαμμένης ορφανής του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Μάταιες αποδείχθηκαν οι απαγορεύσεις της αστυνομίας και των άλλων κυβερνητικών οργάνων. Αυτή η «Ελληνομανία» σύμφωνα με την αυστριακή αστυνομία, παρέσυρε ακόμη και τη στοχαστική φρόνηση μερικών γερόντων της πνευματικής ελίτ.

Στους καταγεγραμμένους επώνυμους και με δράση ευρωπαίους  φιλέλληνες περιλαμβάνονται περίπου χίλια ονόματα με την εξής σειρά αριθμητικής συμμετοχής : Γερμανοί, Γάλλοι, Ιταλοί, Άγγλοι, Ελβετοί, Ισπανοί, Ολλανδοί, Βέλγοι, Πολωνοί, Σουηδοί, Δανοί. Ας μην ξεχνάμε ότι ο πρώτος ηγέτης ξένης χώρας, ο οποίος αναγνώρισε την ανεξάρτητη Ελλάδα με συγκινητική επιστολή του στις 12/1/1822, ήταν ο Ζαν Πιερ Μπουαγιέ, ηγέτης της βασανισμένης Αϊτής, του πρώτου ανεξάρτητου κράτους μαύρων στον Νέο Κόσμο.

Στρατιωτικές φυσιογνωμίες που αυτόκλητα ήρθαν να υπηρετήσουν την ελληνική επανάσταση ήταν, μεταξύ πολλών άλλων, ο Γάλλος συνταγματάρχης Μαξίμ Ρεμπό, ο Βρετανός Τζορτζ Φίνλεϊ, ο οποίος συνόδευσε τον Λόρδο Μπάιρον στο Μεσολόγγι, ο εκ Σαρδηνίας Σαντόρε Σανταρόζα, που σκοτώθηκε στη μάχη της Σφακτηρίας («Την Ελλάδα την αγαπώ με έρωτα ως κάτι το ιερό») ο Βρετανός Φρανκ Χέιστινγκς, αξιωματικός του Ναυτικού, που ενίσχυσε με χρήματα την επανάσταση και συμμετείχε στις πολεμικές επιχειρήσεις, ο Γάλλος διοικητής του τακτικού ελληνικού στρατού Κάρολος Φαβιέρος, ο Αμερικανός στρατιωτικός γιατρός Σάμουελ Χάου, κ.ά.

Αλλά κυρίως πρέπει να σταθούμε στη δραστηριότητα των καλλιτεχνικών και λογοτεχνικών κύκλων της Ευρώπης και της Βορείου Αμερικής, βασικοί εκπρόσωποι των οποίων θα τεθούν επικεφαλής του φιλελληνικού προσκλητηρίου και θα διαμορφώσουν την κοινή γνώμη των λαών τους : εκδίδουν ημερολόγια και χαρακτικά, παρτιτούρες με φιλελληνικά τραγούδια, χάρτες γεωγραφικούς με προσδιορισμούς της ελληνικής χώρας, ανεβάζουν θεατρικές παραστάσεις με ελληνικά θέματα, διοργανώνουν συναυλίες, χορούς και φιλανθρωπικές αγορές «υπέρ των μαχόμενων Ελλήνων». Συγκλονιστικές, ιστορικές στιγμές της Επανάστασης αποδίδονται με γνώση και τέχνη από τους ζωγράφους της εποχής, όπως τον γνωστό σε όλους μας Ντελακρουά του οποίου τους πίνακες γνωρίζουμε όλοι (Σφαγή της Χίου, Η Ελλάδα ξεψυχάει πάνω από τα ερείπια του Μεσολογγίου, κ.ά.). Τις προσωπογραφίες των αγωνιστών τις γνωρίζουμε από τους πίνακες του Γερμανού Καρλ Κρατζάιζεν και τον Δανό Άνταμ Φρίντ. Ο Πίτερ φον Χες ζωγράφισε τον Μιαούλη και την Μπουμπουλίνα. Ο Αμπρουάζ Λουί Γκαρνερέ μας δίνει την εικόνα της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου, ενώ ο Λουδοβίκος Λιπαρίν τον θάνατο του Μάρκου Μπότσαρη και του Παλαιών Πατρών Γερμανού να υψώνει το λάβαρο της επανάστασης. Ο Εντ. Ντόντγουελ μας αποδίδει εικόνες της τότε καθημερινότητας, ενώ ο Εμίλ ντε Λανσάκ τον καταπληκτικό πίνακα «Η αυτοθυσία» εμπνευσμένο από την πτώση του Μεσολογγίου, και πολλοί άλλοι.

Τέλος δεν μπορούμε να παρακάμψουμε τη μνεία όχι μόνο κορυφαίων φυσιογνωμιών αλλά και απλών στιχουργών από τον χώρο της λογοτεχνικής παραγωγής και φιλολογίας, οι οποίοι με τα έργα τους ξεσήκωναν τις ψυχές των λαών τους και ξυπνούσαν το ενδιαφέρον για την αγωνιζόμενη Ελλάδα : τον πασίγνωστο Λόρδο Μπάιρον, τον διαπρεπή συγγραφέα και πολιτικό Σατομπριάν με το «Οδοιπορικό» του, τον φιλόλογο Κλοντ Φοριέλ, που δημοσίευσε την πρώτη μας συλλογή Δημοτικών Τραγουδιών, τον Αλέξανδρο Δουμά, πατέρα, με τον διθύραμβο «Κανάρης», τον Βίκτορα Ουγκώ με την ποιητική συλλογή «Τα Ανατολικά», τον Λουδοβίκο Α’ της Βαυαρίας με τα 32 φιλελληνικά ποιήματά του, τον Γερμανό Φρ. Σίλερ και τον Άγγλο Πέρσι Σέλεϊ, αμφότεροι σπουδαίοι ποιητές. Ακόμη τον Γιόχαν Γιάκομπ Μάγιερ, δημοσιογράφο και τυπογράφο, Ελβετό στην καταγωγή που εξέδιδε στο Μεσολόγγι της πρώτη έντυπη εφημερίδα του αγώνα, Ελληνικά Χρονικά, και πολλούς άλλους άγνωστους, περιστασιακούς και ανώνυμους στιχουργούς που εμπνέονται από το έπος του ’21.

Να γιατί μίλησα για καθολικότητα. Να γιατί πρόκειται για συναρπαστικό κίνημα ιδεών, σύνθετο, ξεχωριστό, ανεπανάληπτο. Το μοναδικό αυτό φαινόμενο οφείλεται στο γεγονός ότι ο αγώνας της Εθνικής μας Παλιγγενεσίας δεν ήταν ένα συνηθισμένο πολιτικό συμβάν, όπως τα απελευθερωτικά κινήματα άλλων λαών. Αποτελούσε σύμβολο υπέρτατων ηθικών και πνευματικών αξιών και οι ευρωπαϊκοί λαοί βίωναν την ιδεολογική συγγένεια και την πολιτιστική ταύτιση με την Ελλάδα.

Σήμερα καλούμεθα όλοι να παραμερίσουμε τις επιμέρους αντιθέσεις μας και με σεβασμό πάντα στη διαφορετική άποψη να συντονίσουμε τις εθνικές προσπάθειες στη χώρα αυτή που έχει ανάγκη όλους και όλες.

                                                                                         Λευτέρης Λαζαρίδης.

Σημείωση: Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου, Ευγένιος Ντελακρουά)