Η εταζέρα: Ποιητική Συλλογή της Μαρίας Κυρτζάκη, εκδοθείσα το 1978 (ένα ποίημα)

Η εταζέρα 

Καραδοκούσαν στις πόρτες, τα παράθυρα - όπου τολμούσε
τα νύχια να του βγάλουν το πετσί
κι ύστερα να τον επιδεικνύουν
ωσάν καινούριο είδος σπάνιο και το καλύτερο.
Κάτι τέτοιο ακούστηκε ότι συνέβη στον συγγραφέα Χριστόφορο.

Είχαν τον Τύπο, τη Διεύθυνση, τη Γενική Αντιπολίτευση.
Διχάζονταν στο σώμα του Χριστόφορου.
Τον έμπασαν στην αγορά∙ του έδωσαν και τίτλους∙ τον έκαναν εκπρόσωπο.
Διχάζονταν στο πνεύμα του Χριστόφορου.
Τον είπαν τσαρλατάνο∙ ζιγκολό∙ τον ανακήρυξαν διάνοια∙ τον πρώτο νεοέλληνα.

Κι αυτός
           - σώμα ακέφαλο που περιστρέφεται
           φίδι φαρμακερό
           πουτάνας σκύλας γέννημα
           άτιμη φάρα -
δεν άντεξε η γλώσσα του στο σάλιο τους
οι ποιητές βουλιάζουνε στο φως
ανέκραξε
την ώρα που του φόρεσαν ζουρλομανδύα.

Ημέρια Νύχτα: Ποιητική Συλλογή της Μαρίας Κυρτζάκη. Εκδόθηκε το 1989.

[ Α' ]

Είδα τον άντρα σαν αρχάγγελο
               –- με τη ρομφαία
Σαν θάνατος μ' αγκάλιασε

[ Β' ]

Εσύριξε στο σώμα μου τον φόνο
Μου έκλεψε την ενοχή

[ Γ' ]

Με περιμένει απών.
Σαν κίνηση μελετημένη
σαν βήμα που ηδονίζεται αργόσυρτα
σαν χέρι
            που όλο τείνει να μ' αγγίξει

[ Δ' ]
Τα μάτια του στα μάτια μου φορά
Τα μάτια μου απασχολεί στα δάχτυλά του
Απεποιήθη όλα τ' άλλα του χρυσαφικά.

[ Ε' ]
Η καλοσύνη του σαν νύχτα με χωράει
Ο έρωτάς του σαν σώμα αφίλητο.
Από το βάθος της ημέρας με πλησίασε
άντρας σαν φύσημα ανέμου
τους κόκκους μου σαν στρόβιλος εμπέρδεψε
σύννεφο απλώθηκα να τον χωρέσω.

(Σαν έρημος το θαύμα μου περνώ στην ιστορία)

[ Θ' ]

Έρχεται προς εμένα
                          - και υποχωρώ
Με τα τεράστια φτερά του κάνει ουρανό.
Βυθίζομαι στην κόλασή του
Σαν θέρμες να τον πιάνουνε
σαν να 'μαι στο καζάνι του η φωτιά.
Δροσίζεται επάνω μου
Με γεύεται σαν παγωτό χωνάκι
σαν κάτι ξένο.
Δεν με τολμά ολόκληρος να με τυλίξει
απ' τα βυζιά μου το αίμα να γευτεί.
Θέλει μαχαίρι να μου μπήξει στην κοιλιά
μέσα μου να χωθεί
                          με πρόσωπο και σώμα

[ Ι' ]

Το σάλιο του ρουφώ        Το αίμα του
Τον λόγο του σαν έρωτα στοιχειώνω
          Με τριγυρνάς κι αέναα υποσκάπτεις με
             Σαράκι μου Πολύχρωμο πουλί μου
             κυλάνε τα νερά μες στα ποτάμια τους
             το δέρμα μου σαν νύχτα αλωνίζεις
Ρυτίδα λυγμική        Με σφράγισε

[ ΙΑ' ]

Οι φθόγγοι περισσεύουνε
Οι λέξεις μου ασούμπαλες
Κι εγώ σαν έφηβη
              σε ρούχο αμερικάνικο[ΙΣΤ']

Οι τρόποι μου είναι άξεστοι
                    της επαρχίας
τα δάχτυλα στραβώνουν
κι η ομιλία τους σαν σπαστικού.
Με την εικόνα μου ιδέα δεν έχω τι γίνεται
                    - φωτογραφίες κάποτε αβέρτα.
Μα όταν μ' άγγιξες
             (Τα πρόσωπα όλα έγιναν γραμμές
             Οι όμορφες ασχημύναν)
Έμεινα εγώ
Στη μέση της πλατείας
Σαν σιντριβάνι

πηγή: http://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=11778.0

η φωτογραφία είναι από: http://entefktirio.blogspot.com.cy/2016/01/blog-post_22.html

Οι λέξεις: Ποιητική Συλλογή της Μαρίας Κυρτζάκη. (1973)

Τα μάτια σου 

Τόσοι νεκροί

Τόσες χειραψίες

Τόσα λόγια πνιγμένα

Στο χαρτί μια άτσαλη γραμμή

Ο δρόμος

Σχεδιασμένος δήθεν με φροντίδα

Τα μάτια σου που απόφυγαν την πλάνη

Που ήθελαν να αποφύγουν την πλάνη

Τα μάτια σου που βούλιαξαν

Κι έμεινες τώρα σαν τη γάτα

Στη μέση της ασφάλτου

το Μαυσωλείο

Στις αποθήκες μαζεύονται τα ονόματα
Καλλιγραφημένα… Αναλυτικά
Στις αποθήκες τα σώματα
Περίτεχνα… κατεργασμένα

Σ’ αυτό το μαυσωλείο
Επικίνδυνα έγιναν τα χρώματα
Τη θάλασσα τη μπούκωσαν
Τα φύκια

Ανίχνευση

Όσο ακούγεται μουσική

Μπήγεις πιο βαθιά το μαχαίρι

Αποφεύγεις να κοιτάξεις το πρόσωπο

Το κεφάλι στραμμένο στην ανατολή

Τα μάτια σου γυρεύοντας και τη φωνή σου.

Στη σιωπή ακούς τον ήχο από το αίμα σου

Τα χάνεις.

Δεν ξέρεις πού έβαλες το μαχαίρι

Ποια ήταν η τελευταία πληγή.

Στη σιωπή ανιχνεύεις τα μάτια

Στο σώμα του άλλου γυρεύοντας

Τη φωνή σου

Τώρα 

Κομμένα τα σκοινιά

Ο δρόμος στα δύο και στα τέσσερα

Δεν μπορείς να τον περάσεις

Τα σύννεφα κατάλυσαν στα σπίτια μας

Στο πεζοδρόμιο η υγρασία τής νύχτας

Οι ανώνυμοι ήρωες των ανώνυμων εξεγέρσεων

Οι προκηρύξεις

Που έπεφταν κάποτε σε δρόμους συνοικιακούς

Σε κεντρικές λεωφόρους

Τώρα είναι η ζέστα του σπιτιού

Η απόσταση των αισθημάτων

Τα δίχως σύστημα ταχυδρομεία

Που έκοψαν το μήλο

Που έσκισαν την ψυχή σου

Στα τέσσερα και στα δέκα

Δεν κατάλαβες

Δεν κατάλαβες  Τίποτε δεν κατάλαβες  Ροκανίζεις τα λόγια σου  Σπάζουν οι λέξεις  Κομμάτια πέφτουν  Ηφαίστεια ανοίγονται  Δεν κατάλαβες το σύστημα  Το σύστημα να παίζεις ΠΡΟ-ΠΟ  Το σύστημα δεν κατάλαβες  Και είναι τώρα οι νύχτες όμορφες λες  Είναι όμορφη η μοναξιά λες  Η απομόνωση  Στο κάτω κάτω η απομόνωση  Ναι η απομόνωση Η φυλακή ναι  Όχι αυτή η μαρμάρινη χειραψία  Όχι αυτό το πλαστικό λουλούδι  Στο κάτω κάτω η φυλακή ναι  Να μη χαθείς  Χανόμαστε να μη χαθείς  Ο λαβύρινθος  Η φυλακή  Ποιος είναι ποιος  Το σύστημα του συστήματος  Το τσιγάρο που γίνεται πιο πικρό  Η αγωνία σου που γίνεται φιλολογική  Η διαδήλωση που έγινε τέχνη. Οι νύχτες είναι όμορφες λες

Εθισμός 

Τσουβαλιάζεις την τύψη σου

Να τη ρίξεις στη θάλασσα

Να την πάρει το κύμα.

Τακτοποιείς τα χαρτιά στους φακέλους

Το γραφείο     Το δωμάτιο

Στον σκουπιδοτενεκέ τ’ αποτσίγαρα

Ησυχάζεις.

Στη γωνία δεν σε ενοχλούν τώρα οι τύποι

Τους συνήθισες

Ανταλλάζεις την καλημέρα τους

Ίσως και κανένα τσιγάρο.

Μόνο που δεν έζησαν όλοι καλά

Και μεις δεν ζήσαμε καλύτερα

Λιγοστό και να χάνεται : Ποιητική Συλλογή της Μαρίας Κυρτζάκη. Εκδόθηκε το 2002(Εκδόσεις Καστανιώτη) Βραβείο "Σωτηρίου Ματράγκα" Ακαδημίας Αθηνών [2003]

Eνδυμίων

Δεν εγνώριζα

Κι ας μου ήταν γνωστό τ’ όνομά της

– που ως Ελένη το έψαυσε η ψυχή

του τυφλού και τον ξένο

για άντρα απ’ τους άντρες επέλεξε

ως Ωραία, που τον τόπο του Έλληνα έσυρε

σε δεκάχρονο στέρησης βίο κι αδειανό

την ομοίασε πουκάμισο των ερώτων

η πίκρα αιώνων

γράμμα γράμμα τα χρώματα ωσάν βλέμματα-σώματα σμίγοντας λέξεις φράσεις ανάκατες οι ζωές των ανθρώπων τελειώνοντας να εικάζουν το σχήμα

Ας μου ήταν γνωστό

Δεν εγνώριζα

Τα ονόματα σαν τα δέντρα

πως έχουν τη ρίζα τους

Σκοτεινή και υπόγεια.

Όντα ζώντα μέσα σ’ άργιλο έδαφος

κατεβαίνουν της Κρήτης

της Μιλήτου θαρρείς τις πλαγιές

Κατεβαίνουν ανοίγοντας μονοπάτια χωμάτινα

Με σφυρίγματα πένθιμα με της Μάνης τραγούδια

Μικρασία που σφάχτηκε

και το αίμα καρδιά μου εδάνεισε την ύστατη ώρα

να κρατήσει να μείνει να μη σβήσει

της αγάπης η θλίψη κι όσα σπάρθηκαν

σε ραχούλες σ’ αμμουδιές κι ακρογιάλια

κι όσα φύγαν και σε χαίτες πετάξαν

των Βορείων της Θράκης

Μακεδόνες ονόματα κατεβαίνουν και πάνε

Σαν σε θάλασσα απάνεμη ήρεμη

της αλός σαν να θέλουν παρά θιν ν’ απαγκιάσουν

και πιο μέσα πιο πέρα πιο βαθιά

να κουρνιάσουν κατεβαίνουν

μ’ ανακούφιση τρέχουν

Σαν ακτίνες φωτός ωσάν βόρειος

άνεμος στις κορφές των ορέων

Τραγουδώντας σχεδόν ακατάληπτους

φθόγγους βαρβάρων που αλώσανε

ξένη πατρίδα

Κατεβαίνουν και το σώμα

κλαδώνουν να βλασταίνει, μπουμπούκια

να βγάζει λουλουδάκια αμάραντα τους ανθούς

μη μου άπτου ν’ ανοίγει

και μετά τους καρπούς του μαραίνοντας

Σαν τους σβόλους ν’ αφήνει

σε γωνίτσες μισή συλλαβή

άλλη ρίζα να πιάσει

προχωρούν

Προχωρούν

κι από μέσα τυλίγουν τον κόσμο

Κόμπο κόμπο τον δένουν

Την ψυχή κόμπο κόμπο του ανθρώπου.

Τον θυμό του κυρίεψαν και τον νου

Αφανώς τις ζωές κυβερνούν.

Στη μέση της ασφάλτου : Ποιητική Συλλογή της Μαρίας Κυρτσάκη. Εκδόθηκε το 2005 και περιλαμβάνει ποιήματά της περιόδου 1973-2002

Γλίστρησε αερικό

πανάθλια χαίτη κρέμονταν

ρουθούνια ανοιγμένα.

Τον τύλιξε το αίμα, κόχλαζε

τα μακαρόνια θυμήθηκε

τη δάφνη

και τη σόμπα

που γέμιζε φυσώντας η γλώσσα του

στάχτη.

Γλυκιά μου παράγκα

με την καλαμωτή και τον ασβέστη.

...

Στο μαχαλά

Η θεία Αρετώ περίμενε μόνο

Γύρω της μυξιάρικα ως έξι χρόνων

(Μια μύξα κίτρινη σαν σταλακτίτης)

Κι αγνάντευε από τη γωνία την εργάτρια.

– παλιά συνάδελφος του πρωινού

Να πει την καλησπέρα της για να τ’ αφήσει τα σκαλιά

Να σηκωθεί και να βαδίσει στο κρεβάτι.

Σαν όνειρο διάβηκε την ήπειρο

Και στον εμφύλιο ασπάστηκε τον άντρα της

Έθαψε κι ένα παιδί που ’φαγαν τα ποντίκια

Ξημέρωμα πήρε το σώμα του

Το έριξε απ’ τα βράχια

Έλειπαν πέντε δάχτυλα

Τα μάτια του κλειστά του ύπνου

Και βύζαινε ακόμα τον καρπό

η Ποιητική αυτή συλλογή είναι συγκεντρωτική έκδοση των ποιητικών συλλογών: "Οι λέξεις", 1973, "Ο κύκλος", 1976, "Η εταζέρα", 1978, "Δέκα μικρά ποιήματα", 1981, "Η γυναίκα με το κοπάδι", 1982, "Περίληψη για την νύχτα", 1986, "Ημέρια νύχτα", 1989, "Σχιστή οδός", 1992, "Μαύρη θάλασσα", 2000, "Λιγοστό και να χάνεται", 2002.

Μαρία Κυρτζάκη (Μικρό βιογραφικό)

Η Μαρία Κυρτσάκη γεννήθηκε στην Καβάλα το 1948 και απεβίωσε σε ηλικία 68 ετών, το 2016. Σπούδασε φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.Εργάστηκε για μικρό χρονικό διάστημα στη μέση εκπαίδευση. Από το 1974 εργάστηκε ως ραδιοφωνικός παραγωγός στην ΕΡΑ, κάνοντας εκπομπές με θεματική τη λειτουργία της ποιητικής γλώσσας και δίδαξε ανάλυση κειμένου στη Σχολή Θεάτρου «Εμπρός-Εργαστήριον».

Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1966, με τη συλλογή ποιημάτων Σιωπηλές κραυγές. Μετέφρασε St. Berkoff ενώ το μονολογικό κείμενό της “Τυφώ” παραστάθηκε το 1996 στο Απλό Θέατρο. Το 2003 τιμήθηκε με το βραβείο Σωτηρίου Ματράγκα της Ακαδημίας Αθηνών.

Ποιητικές Συλλογές:

• 1966 Σιωπηλές κραυγές
• 1973  Οι λέξεις 
• 1976 Ο κύκλος 
• 1978 Η εταζέρα
• 1981 Δέκα μικρά ποιήματα
• 1982 Η γυναίκα με το κοπάδι 
• 1986 Περίληψη για την νύχτα
• 1989  Ημέρια νύχτα 
• 1992 Σχιστή οδός 
• 2000  Μαύρη θάλασσα
• 2002  Λιγοστό και να χάνεται 
• 2005 Στη μέση της ασφάλτου. Ποιήματα, 1973-2002 (Συγκεντρωτική έκδοση) 

Οι λέξεις

Μαρία Κυρτζάκη 

Είναι εύκολο να σου δείξω
Το σώμα μου πώς διαθλάστηκε
Την όρασή μου πώς έμεινε κρυμμένη
Να σου απαριθμήσω τα γεγονότα.

Μόνο τις λέξεις μου
Τι να σου πω για τις λέξεις
Αφού και γω δεν ξέρω
Πώς βγαίνουν έτσι
Στραπατσαρισμένες κάθε φορά
Θαρρείς λεηλατημένες
Λειψές.