Alone (ποιήματα στον Ε.Α. Poe) : Ποιητική Συλλογή του Αναστάση Βιστωνίτη (εκδόσεις Αστήρ Αθήνα το έτος 1975)

Annabel Lee



Τα μάτια σου.
Κατεβαίνει ένας χειμώνας
με πάγους και νεροποντές.
Ερημικά κοιμητήρια γδύνονται
την σκόνη και τα ξένα βήματα.
Βροχή - αίμα των άστρων και των λουλουδιών,
αίμα του σώματος.

Τα μάτια σου σκαμμένα τείχη -
περνάει ένας αλλότριος στρατός.
Το ρίγος του αέρα πάνω από τη θάλασσα.

Σβησμένες οι ρυτίδες μες στο μέλλον.
Η νύχτα σπαράζει στο άδειο φέρετρο
πηγαίνοντας βαθύτερα απ' το φως,
θαμμένος ουρανός στο χώμα,
βούισμα του χρόνου μέσα
στο άδειο κρανίο της ακτής,
αντιφέγγισμα από φύκια
που γίνονται κεριά να φέξουν
τα υπόγεια ρεύματα και τα σκοτάδια.

Τα μάτια σου.
Γεμάτα θάνατο κι επιδημία. 

Ανιχνευτές: Ποιητική Συλλογή του Αναστάση Βιστωνίτη. Εκδόθηκε το 1974 (Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη)

Άνοιξη

Ο Μάρτης φέρνει παγωμένες φωτιές.
Στο άνυδρο φως με βυθίζει ένας
γερμανικός χειμώνας.

Η Άνοιξη είναι μια ορχήστρα χρωμάτων
κι εγώ ο σκοτεινός θεατής
άγνωστος μέσα στο πυκνό ψύχος,
παρατηρώντας την επιδρομή της εσπέρας
στα οροπέδια τ' ουρανού.

Η Άνοιξη είναι το αίμα των ποταμών
που ορμούν με τη μανία της νιότης μου –
ο θάνατος στην εκτυφλωτική ορμή του.

Η Άνοιξη είναι ένα εμβατήριο τίγρεων
που κομματιάζει το μυαλό μου
καθώς ανθίζει το ατσάλινο φως.

Μετοικεσία: Ποιητική Συλλογή του Αναστάση Βιστωνίτη ( Εκδόσεις: Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1972)

Απουσία

Κοιμήθηκα στον κάμπο νύχτα
περιμένοντας τον αέρα.
Γλιστρούσαν τα νερά στο ρέμα —
το παγωμένο φως στο κορμί μου.
Αυτό που χάθηκε στον ουρανό
δεν ήταν το φεγγάρι, δεν ήταν τ' όνειρο.

Τούτη η νύχτα ξέρει να σωπαίνει.
Η τραγική νύχτα που σε δένει στο χώμα,
σ' άλλον κόσμο οραμάτων.

Όμως, εδώ όλα αποχτούν
μια απουσία πολυσήμαντη.
Μια σιωπή που απλώνεται τυραννικά
—μυστικό νόημα—
και νιώθω εντός μου να συντρίβεται
η χαμένη συνείδηση του κόσμου.

 Εν αναμονή

Ο χώρος λιγοστεύει σε μια κάμαρα.
Ναυάγια — όνειρα εκφυλισμένα.

Κάποιοι θ' ανεβούν τη σκάλα.
Σαρκοβόρα χαμόγελα.

Έξω θα βρέχει — μια βροχή επίπεδη.

Θα 'ναι το δωμάτιο ρούχο στενό
κι η καρδιά πεταμένη εφημερίδα στο πάτωμα.

Η γυναίκα στον τοίχο θα ξεφτίζει.
Θα σε κοιτούν τα σάπια μάτια της.

Καθώς θ' απομακρύνεται
η πόλη στον ορίζοντα.

Χωρίς οιωνούς, χωρίς σημάδια.

(Τo ποίημα δεν είναι) / Βιστωνίτης Αναστάσης

Τo ποίημα δεν είναι σαν τα φύλλα
πού ο άνεμος σέρνει στους δρόμους.
Δεν είναι η ακίνητη θάλασσα,
το αραγμένο καράβι.
Δεν είναι ο γαλάζιος ουρανός
και η καθαρή ατμόσφαιρα.

Το ποίημα είναι ένα καρφί
στην καρδιά του κόσμου.
Ένα φωτεινό μαχαίρι
μπηγμένο κάθετα στις πόλεις.
Το ποίημα είναι σπαραγμός.
Κομμάτι γυαλιστερό μέταλλο,
πάγος, σκοτεινή πληγή,
το ποίημα είναι σκληρό,
–πολυεδρικό διαμάντι.
Συμπαγές– λαξευμένο μάρμαρο.
Ορμητικό– Ασιατικός ποταμός.
Το ποίημα δεν είναι φωνή,
πέρασμα πουλιού.
Είναι πυροβολισμός
στον ορίζοντα και την ιστορία.
Το ποίημα δεν είναι άνθος πού μαραίνεται.
Είναι βαλσαμωμένος πόνος.

Ο κατηγορούμενος / Βιστωνίτης Αναστάσης

Είπε πως όλοι μας είμαστε
τα ορφανά της φαντασίας.
Πως η κόλαση αρχίζει
εκεί που η γλώσσα εξαντλεί τα όριά της,
όχι στις πράξεις και τις παραλείψεις μας -
κι άρα ποιος θα δίκαζε ποιον;

Η δίκη αναβλήθηκε επ' αόριστον,
όμως ο πρόεδρος του δικαστηρίου έμεινε στη θέση του -
μια χάρτινη εικόνα κολημμένη στον τοίχο.

Βγαίνοντας απ' την αίθουσα
ο κατηγορούμενος στράφηκε
και κοίταξε για τελευταία φορά τους ενόρκους.
Υστερα είπε δυνατά:

«Εμπρός λοιπόν,
για ένα μέλλον αλγεβρικό
γεμάτο ρουνικά σύμβολα,
λουτρά αίματος
κι ορφανές ιδέες».

Nihili in intellectu / Βιστωνίτης Αναστάσης

Το κίτρινο ποτάμι του τρελού
έπεσε μες στο βάραθρο των άστρων,
κάθομαι εδώ, όμως έρχομαι απ' αλλού
κι όσα λέω μου τα ψιθυρίζει κάποιος άλλος,
ένας δορυφόρος του μυαλού
που στις αρχαίες του ζώνες κατοικούν οι νεκροί μου φίλοι.

Δεν βλέπω όσα θα μπορούσα να δω,
αν ήμουν ένας επιζών, ένας αυτόχθων,
θα είχα με τα πάντα συμφιλιωθεί,
θα έβλεπα το ομοίωμα του εαυτού μου
να με κοιτά με συγκατάβαση
ίσως και με κάποια συγκίνηση
για όσα πέρασαν,
για όσα άκουσα,
για εκείνα που έμαθα
κι αυτά που αγνοώ.

Τέτοιες εικόνες άλλες εποχές
θα μπορούσα εύκολα να τις ανακαλέσω,
μα τώρα έχω πάψει πια να τις θυμούμαι -
χάνονται μέσα στο ξέφωτο μιας ξένης εποχής
ξένων ανθρώπων.

Τώρα το παραπέτασμα αράγιστο
κι όρθιος ο τοίχος χωρίς καμιάν απολύτως σχισμή,
δεν έχουν φωνή οι σκιές
και τ' άστρα δεν τρεμοσβήνουν στο τζάμι,
μόνο που από το βάθος με κοιτά
μια πολική αρκούδα με πρόσωπο ανθρώπου.

Από τη μεριά της θάλασσας / Βιστωνίτης Αναστάσης

Νύχτα κατεβήκαμε από το στενό μονοπάτι στη θάλασσα. Δεν φυσούσε κανένας αέρας, όπως χθες. Φώτα καθρεφτίζονταν πάνω σ' ένα μαύρο γυαλί. Εκεί είδαμε αρνητικά τα πρόσωπά μας. 

Φαίνονταν μακριά οι τελευταίες λάμψεις μιας μεγάλης φωτιάς. 

Εδώ θα μείνουμε ως το πρωί, είπα κι οι υπόλοιποι δεν μίλησαν. Μια άλλη χώρα άρχιζε εκεί που χαμήλωνε η φωτιά και κανείς δεν την ήξερε. Κανένας δεν γνώριζε αν αυτό που φλεγόταν ήταν το μεγάλο ανάκτορο, όπως έλεγαν οι φήμες της μέρας, ή ανταύγειες μιας δόξας που καιγόταν μέσα στο χρόνο. Κάποιος πρότεινε να πάμε να βρούμε τη στάχτη που θα μείνει πριν τη σκορπίσει ο αέρας. 

Πάντα μεσολαβεί μια θάλασσα, είπε ο άλλος, με τη φωνή του σκεπάζοντας το πρόσωπο. Θα μπορούσαμε να βάλουμε κι εμείς μια φωτιά να κάψουμε τη θάλασσα. Δεν καίγεται το γυαλί κι αυτό που βλέπεις δεν είναι η θάλασσα. 

Ώστε ήταν ψέματα λοιπόν. Και ποιος φταίει για την απάτη; Άφησέ με, δεν ξέρω. Δεν ξέρω σου λέω. 

Θα μπορούσε ίσως να υπήρχαν κάποια άστρα. Αν προβάλεις τη θάλασσα στον ουρανό, δημιουργείς ένα τοπίο. Αυτό το γυαλί δεν καθρεφτίζει τίποτε, δεν φέγγει από πουθενά. Κοίτα μπροστά, κοίτα το πέρασμα, αλλού το πέρασμα, αλλού το μπροστά. 

Αν έλεγα ότι μιλώ, δεν θα με πίστευε κανείς. Ήρθαμε για να σωπάσουμε. Τ' άστρα είναι τα ψάρια, κι αν ο βυθός γεμάτος άστρα, ήταν δικός μας. Καλύτερα να ψάρευα στον ουρανό, να διώξω τη νύχτα. 

Ποιος είναι η νύχτα, τι είναι η νύχτα, αριστερά δεξιά, ω αριστερά δεξιά, ω να 'ταν αυγή να 'βγαινα στο δρόμο ή να γλιστρούσα τώρα εδώ, ποιος είπε πως η θάλασσα γαλάζια, ν' ασπρίσουμε τη θάλασσα, η θάλασσα εκμαγείο της νύχτας, υπάρχει μια νύχτα που είναι ο ουρανός, υπάρχει μια νύχτα που είναι ο βυθός, υπάρχει μια άλλη νύχτα και το άπειρο διάστημα καθώς διασχίζεις το μαύρο καθρέφτη. 

Αλήθεια, δεν ξέρω. Γεννήθηκα μ' ένα γυάλινο μάτι, να βλέπεις εκεί μέσα εκείνο που φαίνεται. Ό,τι βλέπω εγώ μου καίει το στομάχι. 

Μου φαίνεται ότι έρχεται ο αέρας, ναι, τώρα ξέρω, ήρθαμε για τον αέρα, είναι ο δικός αέρας, όχι, είναι ο αέρας των άλλων, όχι, δεν είναι ο αέρας, είναι ο αέρας του αέρα, είναι ένα ξέφτι από το ανάκτορο, είναι η σκόνη από τη στάχτη των ανακτόρων, είναι ο καπνός από το φόρεμα της βασίλισσας, το κόκκινο άρωμά της, όχι, είναι το βογκητό της βασίλισσας στην αγκαλιά των εραστών της. Ναι, είναι ο αέρας -αλλά δεν έχει σημασία. 

Αν πηδούσα θα βρισκόμουν στην άλλη άκρη αυτού του ουρανού, αν γύριζα γύρω από τον εαυτό μου. Αν. 

Αν κοίταζα ταυτόχρονα μια πίσω και μια μπροστά, θα ήξερα αμέσως πως η Γη κινείται, ναι, θα έβλεπα ίσως τον Γαλιλαίο, αν ήμουν τηλεσκοπικός με το παλιό του κάτοπτρο. 

Αν άπλωνα το χέρι, αν μάζευα το χέρι, αν γελούσα... 

Αν εγώ ήμουν εγώ, αν εγώ ήμουν σαν κι εσένα κι αν εσύ δεν ήσουν εσύ αλλά αυτός που τώρα μου γνέφει, αν όλα με μια υπόθεση ή χωρίς υπόθεση, ή τέλος πάντων αν μπορούσαμε να στήσουμε έναν καθαρό συλλογισμό, αν βάζαμε κάποια όρια στο παιχνίδι, ποιο παιχνίδι, ποιος παίζει, ποιος σημαδεύει την τράπουλα, ποιος είναι ο Εωσφόρος και ο Άγγελος του χρόνου, ποιος μας φυλλορροεί... 

Νύχτα κατεβήκαμε από το στενό μονοπάτι στη θάλασσα. Δεν είχε άστρα, κανένα φεγγάρι δεν φώτιζε. Τα ερείπια της φωτιάς στο ανάκτορο πήραν να βασιλεύουν.

Βιστωνίτης Αναστάσης (βιογραφικό σημείωμα)

Γεννήθηκε στην Κομοτηνή το 1952. Σπούδασε Πολιτικές και Οικονομικές Επιστήμες.Από πολύ νωρίς ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία, τη δημοσιογραφία και τις γραφικές τέχνες. Από το 1983 ως το 1988 διέμενε στις ΗΠΑ, όπου εργάστηκε ως πολιτικός συντάκτης και στη συνέχεια αρχισυντάκτης της καθημερινής ελληνοαμερικανικής εφημερίδας «Πρωινή» στη Νέα Υόρκη. Το 1996 ήταν επιμελητής (General Editor) του Φακέλου Υποψηφιότητας (Candidature File) με τον οποίο η Αθήνα κέρδισε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Από το 1996 ως τον Μάιο του 2001 υπήρξε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ομοσπονδίας Ευρωπαίων Συγγραφέων (European Writers' Congress). Ποιήματα και πεζογραφήματά του μεταφράστηκαν σε δεκατρείς γλώσσες.

Ποιητικές συλλογές:

«Μετοικεσία», εκδ. Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1972

«Ανιχνευτές», εκδ. Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1974

«Alone (ποιήματα στον Ε.Α. Poe)», εκδ. Αστήρ, Αθήνα, 1975

«Τέφρες», εκδ. Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1980

«Έδαφος», εκδ. Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1981

«Καταγωγή», εκδ. Εστία, Αθήνα, 1984

«Οι κήποι τής Σελήνης», εκδ. Ρόπτρον, Αθήνα, 1990

«Χώμα από ουρανό (ποίηση 1983 - 1995)», εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 1996

«Ο ήλιος στην τάφρο», εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 2004

«Η εσωτερική εξορία (1971-1995)», εκδ. Ροές, Αθήνα, 2005

«Τα ρόδα της Αχερουσίας», εκδ. Ροές, Αθήνα, 2008

Πεζογραφία:

«Φάσματα φθοράς» (αφηγήματα), 1994

«Πεκίνο (Το ρόδο και ο λωτός)», 1995

«Η κοίτη τού χρόνου (τόποι, πόλεις, άνθρωποι)», 1999

«Το τρένο τής λογοτεχνίας», 2004

«Λογοτεχνική γεωγραφία (τόποι, πόλεις, άνθρωποι), 2007

Δοκίμιο:

«Η κρίση και η καταστολή», 1986

«Οι σημαίες τού αναχρονισμού», 2003

«Ex libris», 2005

στο τελευταίο βαγόνι / Βιστωνίτης Αναστάσης

Τώρα είσαι μόνος

Στην πρώτη δύσκολη νύχτα
χωρίς διαφάνειες, σκάβοντας το αδύνατο,
χωρίς καν μια υποψία παρουσίας,
ακουμπώντας στο χώμα,
αυτοί που ήρθαν χθες
μπορεί κι αύριο
από την ίδια ερημιά να σε κοιτάζουν.

Κανείς δεν σε ξέρει.
Μέσα από την κρύα στάχτη,
τον αβαρή καπνό,
κολυμπώντας σ' ένα ουδέτερο μελάνι
ζητάς μια πρόφαση,
ένα σημείο αναγνώρισης –
κι η πόλη να καθρεφτίζεται στο τζάμι.

Τώρα είσαι μόνος παρ' όλα τ' αστέρια.
Κάτω από το καμπύλο φως της λάμπας
πέφτει μπροστά στα μάτια σου καμένο σκοτάδι.
Κανείς δεν το βλέπει. Κανείς δεν ξέρει γιατί
πέφτει μαύρη πάχνη από τον ουρανό
κι εσύ γιατί αυτό το άχρηστο υλικό
το ονόμασες κόσμο.

Σάββατο / Βιστωνίτης Αναστάσης

Σ' ένα μικρό δωμάτιο με χαμηλό ταβάνι...
Έξω ένας μελανός αέρας γδέρνει την πόλη.
Έρχεται ο άλλος χειμώνας
γεμάτος αγκάθια και ξερόχορτα
και το λάθος παιγμένο τραγούδι.

Ραγισματιά στο χθες,
βραχνό τρέμισμα ήχου το μεσονύχτι,
το λερωμένο παράθυρο,
ο τσαλακωμένος ουρανός.

Τώρα είσαι μόνος / Βιστωνίτης Αναστάσης

Στην πρώτη δύσκολη νύχτα
χωρίς διαφάνειες, σκάβοντας το αδύνατο,
χωρίς καν μια υποψία παρουσίας,
ακουμπώντας στο χώμα,
αυτοί που ήρθαν χθες
μπορεί κι αύριο
από την ίδια ερημιά να σε κοιτάζουν.

Κανείς δεν σε ξέρει.
Μέσα από την κρύα στάχτη,
τον αβαρή καπνό,
κολυμπώντας σ' ένα ουδέτερο μελάνι
ζητάς μια πρόφαση,
ένα σημείο αναγνώρισης –
κι η πόλη να καθρεφτίζεται στο τζάμι.

Τώρα είσαι μόνος παρ' όλα τ' αστέρια.
Κάτω από το καμπύλο φως της λάμπας
πέφτει μπροστά στα μάτια σου καμένο σκοτάδι.
Κανείς δεν το βλέπει. Κανείς δεν ξέρει γιατί
πέφτει μαύρη πάχνη από τον ουρανό
κι εσύ γιατί αυτό το άχρηστο υλικό
το ονόμασες κόσμο.

Οι τελευταίες ειδήσεις

Τι κάνω εδώ
κοιτώντας το άδειο ποτάμι.

Παλιώνει και σκουριάζει το φως:
το μέγα σκάνδαλο.

Χαρτιά κυκλοφορούν
στα ύψη των κτιρίων.
Θ' απλώσουν οι άνθρωποι μια εφημερίδα
να σκεπάσουν τον ήλιο.

Το φως δεν εστιάζεται∙
καίει το νερό.
Αστράφτουν τα έντομα.

Τυφλά δάχτυλα,
ρυάκια του καιρού.

Απουσία / Βιστωνίτης Αναστάσης

Κοιμήθηκα στον κάμπο νύχτα
περιμένοντας τον αέρα.
Γλιστρούσαν τα νερά στο ρέμα
- το παγωμένο φως στο κορμί μου.
Αυτό που χάθηκε στον ουρανό
δεν ήταν το φεγγάρι, δεν ήταν τ' όνειρο.

Τούτη η νύχτα ξέρει να σωπαίνει.
Η τραγική νύχτα που σε δένει στο χώμα,
σ' άλλον κόσμο οραμάτων.

Όμως, εδώ όλα αποχτούν
μια απουσία πολυσήμαντη.
Μια σιωπή που απλώνεται τυραννικά
- μυστικό νόημα
και νιώθω εντός μου να συντρίβεται
η χαμένη συνείδηση του κόσμου.

Αφιέρωση

Τη στιγμή που ξυπνά το σαξόφωνο
αρχίζει να χιονίζει στον ιστό της αράχνης,
να σκοτεινιάζει το περίστροφο στο υπόγειο,
να φέγγει ο χιτώνας του λεγεωνάριου
και το σκουριασμένο άστρο του στρατηγού
ανάμεσα στα οστά της δόξας και του φόνου.

Τότε πέφτουν ριπές τα χαλίκια της βροχής
μαστιγώνοντας τις προτομές στα πάρκα
και τις καμπάνες
που εδώ κι έναν αιώνα έχουνε σιγήσει.

Τότε κι εγώ, πατέρα,
γίνομαι ο καθρέφτης του ίσκιου σου
μιλώντας με την παλιά ομπρέλα
που την κρατάς ανοιχτή
απ' τον καιρό ακόμη του τελευταίου πολέμου.

Η επαύριος

Σφυρηλατημένο φως σε νύχτα τρόμου.
Φλεγόμενη τίγρη η αγριότητα
σκίζει το δέρμα μου.
Οι άλλοι πουλιά σε καταδίωξη
μυρίζουν τοίχο και σκοτάδι.
Τα μάτια τους αφιονισμένα αγρίμια στον κάμπο.

Ανάμεσα στην πόλη και το πρόσωπό μου
ο γυάλινος ποταμός του παραθύρου
διάτρητος από μηχανήματα που εκτελούν
πράξεις τρελών.

Η νύχτα διαρκεί μέσα στο χρόνο –
μαύρη φλόγα από σιδερένια κεριά
που έχουν φιτίλι την ενέδρα.

..........

Ξημέρωσε.
Ανοίγονται οι δρόμοι.
Η πέτρα τρίζει από το φως.
Η πανοπλία της θάλασσας.

Χάνομαι στην ωμή λευκότητα της μέρας.

Από τη συλλογή Ανιχνευτές (1974)

Εορτή

Άχρηστα αστέρια έδειχναν το δρόμο,
σπάραζε στο σκοτάδι ένας εφιαλτικός Χριστός,
η Παναγία χανόταν μες στη νύχτα –
σκισμένος ουρανός στα τέσσερα.
Στο ξύλο το χρυσό καρφί,
στο στόμα ματωμένο ασήμι.

Ποιος θα νικήσει αυτή τη νύχτα
τα παγωμένα στιλέτα του βοριά;

Στο στήθος μου κυκλοφορούσε μια λόγχη.
Ένα κίτρινο ποτάμι πνίγει τις φωνές.
Το σκοτάδι μαύρο ντουφέκι
στο κρανίο μου.
Η μουσική φωτεινό σπαθί
στο πρόσωπό μου.

Η νύχτα σκοτεινό χαρτί –
σβησμένο κάρβουνο η ψυχή της.

Μένει το αίμα στην έξοδο.
Εκεί καραδοκεί ο προδότης.

Θα 'ναι μια θανάσιμη γιορτή.
Άγγελοι από ατσάλι θα με τσακίζουν.

Από τη συλλογή Μετοικεσία (1972)

Σικάγο 1987

Εκεί που το ατσάλι συναντάει τον άνεμο
στην πεδιάδα του σύννεφου
με το πουλί να πέφτει
μέσα στα βάθη του γαλάζιου,
έσκισε την ομίχλη ένα χρυσό τσεκούρι
κι άστραψε το άστρο των Χριστουγέννων.