Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα : Ποιητική Συλλογή της Ζωής Καρέλλη που το 1956 έλαβε το Β΄Κρατικό Βραβείο Ποίησης

Το ταξίδι των μάγων

Έπρεπε νά μαστε τρεις.

Αν δεν ήταν τόσο σκοτάδι,

θα καταλάβαινα ίσως, γιατί

έχω μείνει τόσο μονάχος.

Πόσο έχω ξεχάσει.

Πρέπει απ' αρχής πάλι το ταξίδι

ν' αρχίσει.

Πότε ξεκινήσαμε, τότε, οι τρεις;

Ή μήπως, κάποτε, είχαμε ανταμώσει...

Μαζύ πορευτήκαμε ένα διάστημα,

όσο μας οδηγούσε άστρο λαμπρό.

Αυτό άλλαξε την οδό ή εγώ

τίποτα πια να δω δεν μπορώ;

Πού βρίσκομαι τώρα, σε τέτοιον καιρό,

σκληρό, ανένδοτο, δύσκολο,

εγώ, ανήσυχος, βιαστικός.

Μήπως κι' η ώρα πλησίασε;

Πού να το ξέρω!

Πού είναι τα δώρα;

είχαμε τότε τοιμάσει δώρα

ήμερα, ήσυχα

δώρα ημών των ταπεινών, χρυσόν

λίβανον και σμύρναν άλλοτε

με θαυμασμό κι' ευλάβεια τού φέρναμε.

Τώρα σ' αυτόν τον καιρό

σίδερο, κεραυνό και φωτιά.

Ήμασταν τρεις,

τώρα κανέναν άλλον δε βλέπω

κι' αισθάνομαι τα χέρια μου

πότε άδεια, πότε βαριά.

Βασιλείς τότε προς τον βασιλέα

του κόσμου, τώρα κανείς

δε βασιλεύει με βεβαιότητα.

Σκοτάδι βαρύ. Ποιος μ' οδηγεί;

Δίχως συντροφιά,

δίχως άστρο κανένα πηγαίνω.

Μόνη προσφορά, η μεγάλη που γνωρίζω,

συμφορά της στέρησής Του.

Τι να προσφέρω σημάδι ευλάβειας

κι' υποταγής; Εμείς, άνθρωποι

της παράφορης τούτης εποχής,

τι μπορούμε, δικό μας, ευτυχείς

να Του δώσουμε; Είναι ανάγκη

να βρούμε την προσφορά.

Τίποτα δεν προσφέρει της ψυχής μας

ο τόσος αγώνας.

Χρυσόν, λίβανον και σμύρναν

άλλοτε, δώρα απλά.

Μας παιδεύει η ασυμπλήρωτη προσφορά.

Τώρα που πορεύομαι στο σκοτάδι,

χωρίς τη χαρά των δώρων, μονάχος,

δεν έχω παρά τον εαυτό μου να δώσω.

Εν συντριβή βαδίζοντα.

***

Κασσάνδρα 

Τ' είν' αυτά, τα μαύρα περιστέρια

που στα χέρια κρατάς, Κασσάνδρα;

Ποια θυσία 'τοιμάζεις περίεργη, ανήκουστη;

Θα γίνουν κοράκια τα πένθιμα τούτα πουλιά

και θα σου ξεσκίσουν σε λίγο

τα σωθικά σου, τα βλέμματα.

Διώξ' τα να φύγουν απ' την αγκαλιά σου,

διώξ' τα να φύγουν μακριά.

Τίποτα καλό, χαρούμενο δεν προμηνούν

στην ανήσυχη τόσο ψυχή μας.

Σπρώξ' τα από πάνω σου, κόρη του βασιλιά,

να μη σκαλώνουν απάνω σου,

τ' άγρια μαύρα πουλιά.

Ποιες Αιτίες είδες, Κασσάνδρα

και πόσο ανησυχείς και παθαίνεσαι;

Σα φάντασμα τριγυρνάς ανάμεσά μας,

μ' άλλου κόσμου φαντάσματα συνοδειά.

Πόσο μας τρομάζεις, πόσο μας τρομάζεις...

Σα να πρόκειται εσύ πια να τα πεις όλα,

σαν να ξέρεις της ζωής τα μυστικά

και του θανάτου πραγματικά πράγματα.

Τις μας ενοχλείς με λόγους βαρείς,

τα πεπρωμένα και τέτοια και τέτοια.

Τίποτα δεν θ' αλλάξει ό,τι κι αν πεις εσύ.

Ακόμα κι εμείς ακούμε

τα μυστικά περπατήματα της μοίρας,

μη θαρρείς πως αισθήσεις δεν έχουμε

τέτοιες της ψυχής προαισθήσεις,

εμείς όμως θέλουμε να τα ξεχάσουμε όλα.

Κόρη με το χαμένο βλέμμα,

με τη βαθιά μελαγχολία στο πρόσωπο,

σε βαρεθήκαμε στους χρόνους, στους καιρούς

που επανέρχονται ίδιοι, γιατί

ποτέ οι άνθρωποι δεν είναι διαφορετικοί.

Ξυπνούν ένα πρωί,

νέοι, ωραίοι, όπως είναι ο αδελφός σου,

όπως είναι οι ξένοι Αχαιοί,

που ο απερίσκεπτος νέος πρόσβαλε,

ξυπνούν οι άνθρωποι κι αισθάνονται

όλη την ηδονή, της ζωής τη δύναμη,

λησμονούν της ζωής τη διδαχή.

«Τα ποιήματα» Ποιητική Συλλογή της Ζωής Καρέλλη που έλαβε το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1974 (Εκδόσεις των Φίλων)

Εργάτης στα Εργαστήρια του Χρόνου

Kαθώς εργάζονταν το σχήμα,
εργάτης σε υαλουργείο,
κατάλαβε πολύ καλά τον έρωτα
για την ύλη,
όπου φυσούσε την πνοή του.
Kάποτε κρύσταλλο, κάποιο μαργαριτάρι,
φίλντισι, πολύτιμο ελεφαντοκόκκαλο
ή οπάλι με χρώματα ομίχλης
προς το κυανό.
Όλ' αυτά ύλη, που γινόταν σχήμα,
σχήμα ερωτικό, για ό,τι υπάρχει
μέσ' στο χρόνο.

Tο σχήμα, δοχείο του χρόνου,
ερωτικό τον περιέβαλε,
προσφορά στο χρόνο,
προσδοκία και δέξιμο μαζύ,
αγκάλιασμα στου χρόνου τη μορφή,
το σχήμα που σχημάτιζε ειδικό,
δικής του σημασίας,
δική του φαντασία.

Όμως καθώς το σχήμα έψαυε
τελειωμένο, ύστερα, το υλικό του χέρι,
κατάλαβε του χρόνου την υλικότητα·
καθώς το χέρι το δικό του
και το σχήμα μαζύ,
και το πολύτιμο ερωτικό υλικό
γινόταν διάφανη έννοια του χρόνου.
Όλα μαζύ.
Iδίως ο εαυτός του.


>>>

Τα Εικονίσματα III

Tα μάτια στις βυζαντινές εικόνες,
αγίων και μαρτύρων, τα εκστατικά,
είναι διαφορετικά απ' των αρχαίων αγαλμάτων.

- Ω δόξα της πατρίδας μου διπλή κι' απέραντη
χαρά η προσφορά, ανθρώπινη,
δική σου παρηγοριά και διδαχή σου.

Σ' ολόκληρη την όρθωση, την άρθρωση
του ωραίου σώματός των, είναι υπεροπτικά
σχεδόν, τα ελληνικά αγάλματα
και στην ευγενική θωριά, το βλέμμα
δείχνει αλλού να θεωρεί.

Oι άγιοι μονάχο δε σ' αφήνουνε,
το στρογγυλό τους μάτι ολάνοιχτο,
κι' ωσάν έκπληκτο, σε παρακολουθεί
σε μυστικήν, ενδόμυχη ατένιση σε οδηγεί
για να πιστέψεις στο δικό τους όραμα
με πάσαν την υποταγή.
           Όχι πια φοβισμένη,
μα φωτισμένη απ' της ψυχής το νόημα
που αντελήφθη και ομολογεί.

ΜΟΝΑΞΙΑ

Ζωή Καρέλλη 

Πού θα πάμε, ψυχή, μ’ όλη τούτη

την εξορία που μέσα μας φέρνουμε;

Μαζί μας κανένας κι η μοναξιά

έγινε τόσο παράξενη, που είναι ίδια

με τη συντροφιά των πολλών ανθρώπων.

Μιλάς και σωπαίνεις και τα πράγματα

μένουν αδιάλλαχτα, σα να μην υπάρχει

θέληση καμιά, να τα κυβερνήσει.

Αστειότερες, οι θλιβερές προσπάθειες,

γιατί τόση απαισιοδοξία;… Σαν το τίποτα

να μεγάλωσε, να φούσκωσε αλλόκοτα,

δείχνει ένα πρόσωπο παράφορο δίχως μορφή,

έτοιμο να σκάσει, να βγάλει απ’ το νου,

όλα τα πλήθη που το κρατούν

και τώρα διασπώνται, σαν το τίποτα

να γίνετ’ ένα μυρμήγκιασμα.

Α, τι αθλιότητα περιέχουν

τα μάτια τής μοναξιάς!

Φύγετε τόσο μακριά,

που ποτέ να μη συναντήσετε πια

την μονάχην εικόνα σας,

καθώς φαίνεται, σήμερα, ολόκληρη.

[Αγάπησα τη γλώσσα]

Αγάπησα τη γλώσσα, αχ Θεέ μου πόσο!

Άνθηση

Έμορφα της ζωής ξεσπάσματα

των δέντρων άνθη, ανθίσματα

της ορμής που ανεβαίνει

στο σιωπηλό, κλειστό κορμό.

Ανοίγουν οι εύχρωμες λαλιές τους,

εύηχες

γίνονται προσφορές.

Ευαίσθητες, λεπτές εκφράσεις

του έρωτα λέξεις ερωτικές,

πάνω στο σκληρό σώμα

των δέντρων της άνοιξης.

Ποιητική Συλλογή: Παραμύθια του κήπου (1955)

[Διαλύομαι στην έννοια του χρόνου]

Διαλύομαι στην έννοια του χρόνου,

…χάνομαι.

Στ’ αόρατα του χρόνου

δάχτυλα συμφύρομαι, συντρίβομαι

και η ζωή μου άνεμος της στιγμής,

φωνή απομένει εναγώνια

αφανίζομαι και ζητώ

στου θανάτου το νόημα

καταφύγιο απίθανο εκεί,

να βρεθώ ακατάλυτη παρουσία.

…Λαλίστε λόγια, φωνάξτε! Είμαι. 

Ποιητική Συλλογή: Φαντασία του χρόνου (1949)

Καρέλλη Ζωή (Αργυριάδου Χρυσούλα) (1901-1998)

την βιογραφία της Καρέλλη Ζωή (Αργυριάδου Χρυσούλα) την διαβάσαμε στην Ιστοσελίδα: http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=212 και την αναδημοσιεύουμε  μόνο για την ανάγνωσή της και την ένταξή της στην παρουσίαση της ποιήτριας.

Η Ζωή Καρέλλη (Χρυσούλα Αργυριάδου το γένος Πεντζίκη) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Αδελφός της ήταν ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Ασχολήθηκε με την εκμάθηση ξένων γλωσσών και τη μουσική και παρακολούθησε μαθήματα Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Μετά το 1944 ταξίδεψε σε πολλά μέρη του κόσμου. Πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο των ελληνικών γραμμάτων το 1935 από τις στήλες του περιοδικού Το 3ο μάτι, όπου δημοσίευσε το πεζογράφημα Διαθέσεις. Το 1937 πρωτοδημοσίευσε ποίημά της (Φετεπουρσικρί) στο περιοδικό Μακεδονικές Ημέρες. Εξέδωσε δώδεκα ποιητικές συλλογές, πέντε θεατρικά έργα και πολλά δοκίμια, ενώ πολλά κείμενά της βρίσκονται δημοσιευμένα σε λογοτεχνικά περιοδικά, όπως τα Φιλολογικά Χρονικά, Νέα Εστία, Μακεδονικά Γράμματα, Μορφές, Ο Αιώνας μας, Σημερινά Γράμματα, Καινούρια Εποχή, Πνευματική Κύπρος, Νέα Πορεία. Υπήρξε μέλος του κύκλου του περιοδικού Κοχλίας της Θεσσαλονίκης. Ποιήματά της μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες. Ασχολήθηκε επίσης με τη λογοτεχνική μετάφραση, κυρίως έργων του Τόμας Έλλιοτ. Τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη ποιητική συλλογή Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα και το Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τα Ποιήματα 1940-1973. Υπήρξε μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης, της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (ως το 1981) και της Ακαδημίας Αθηνών (1982). Στο ποιητικό έργο της Ζωής Καρέλλη, αποτέλεσμα της δημιουργικής αφομοίωσης της ελληνικής (αρχαίας και νέας) και ευρωπαϊκής λογοτεχνικής παράδοσης, κυριαρχούν ο εσωτερικός λόγος και η υπαρξιακή αγωνία, εκφρασμένη στο πλαίσια των συνδυασμών γυναικείας ευαισθησίας και διανόησης, ελληνικότητας και ανθρωπισμού και μιας “ανοίκειας” θεματικής και ποιητικής γραφής. Την προβληματική της ποίησής της μετέφερε και στα θεατρικά της έργα. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το δοκιμιακό της έργο κυρίως γύρω από τη λογοτεχνία και το θέατρο. 1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία της Ζωής Καρέλλη βλ. Αργυρίου Αλεξ., «Ζωή Καρέλλη», Η ελληνική ποίηση · Νεωτερικοί ποιητές του μεσοπολέμου. Αθήνα, Σοκόλης, 1979, Γιαλουράκης Μανώλης, «Καρέλλη Ζωή», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας8. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ. και Κεχαγιόγλου Γιώργος, «Καρέλλη Ζωή», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό4. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985.

Εργογραφία

(πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

Ι.Ποίηση

• Πορεία Ι. Αθήνα, Πυρσός, 1940.

• Η εποχή του θανάτου· (Εκδοχές και παρατηρήσεις). Θεσσαλονίκη, έκδοση του περ. Κοχλίας, 1948.

• Φαντασία του Χρόνου. Θεσσαλονίκη, 1949.

• Της Μοναξιάς και της Έπαρσης. Θεσσαλονίκη, 1951.

• Χαλκογραφίες και Εικονίσματα. Θεσσαλονίκη, 1952.

• Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα. Αθήνα, 1955.

• Το πλοίο. Αθήνα,1955.

• Παραμύθια του Κήπου. Αθήνα, 1955.

• Αντιθέσεις. Αθήνα, Δίφρος, 1957.

• Ο Καθρέφτης του Μεσονυκτίου. Αθήνα, Δίφρος, 1958.

• Το σταυροδρόμι. 1973.

• Τα Ποιήματα της Ζωής Καρέλλη ΤόμοςΑ’ (1940-1955). Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1973.

• Τα Ποιήματα της Ζωής Καρέλλη ΤόμοςΒ’ (1955-1973). Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1973.

• Για τα λουλούδια. Αθήνα, Ροές, 1988.

• Για τη σελήνη. Αθήνα, Ροές, 1988.

• Για τον άνεμο. Αθήνα, Ροές, 1988.

• Μικρό ανθολόγιο· Επιλογή, πρόλογος: Αλέξανδρος Κοσματόπουλος. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1988.

• Ποιήματα. Αθήνα, Ερμής, 1996.

ΙΙ.Θέατρο

• Ο Διάβολος και η 7η εντολή. Αθήνα, Δίφρος, 1959.

• Ικέτιδες. Αθήνα, Δίφρος, 1962.

• Σιμωνίς Βασιλόπαις του Βυζαντίου. 1965.

• Ορέστης. 1971.

ΙΙΙ.Δοκίμια

• Περί αμφιβολίας. 1958.

• Το απόλυτο στο έργο του Κλωντέλ. 1959.

• Περιμένοντας τον Γκοντό · ή Το πάθος της αδράνειας. 1967.

• Περί ελευθερίας και ενθουσιασμού στην ποίηση · Παρατηρήσεις. Αθήνα, Αστρολάβος/Ευθύνη, 1982.

• Παρατηρήσεις. Αθήνα, Αστρολάβος/Ευθύνη, 1982.

• ΠαρατηρήσειςΒ΄. Αθήνα, Αστρολάβος/Ευθύνη, 1994.

Ο λόγος του ασώτου

I
Κύριε, ελέησόν μου την τόλμην της ομολογίας.

Να δοκιμάσω την τροφήν των ζώων του πατέρα μου.
Αγαπητή γη, πατρικό χωράφι,
είν’ εύκολο να γονατίσει ο κουρασμένος.
Ευφροσύνη απ’ τη γνωστή όψη των πραγμάτων.
Πρόθυμη μετάνοια, θρεμμένη από αμαρτίες
αστήριχτες. Σαν έφευγα ήξερα πως θα γυρίσω,
γι’ αυτό επέστρεψα. Ν’ ακουμπήσω
τα κουρασμένα ανίκανα μέλη στην πρόθυμη γη.
Όνειρα χόρτασης, επιθυμίες που δεν χόρτασαν,
ποιος θα τις πληρώσει ποτέ; Πόσο βαστά
ευγνωμοσύνης η θαλπωρή και πώς θα βρεθούμε
ύστερα με τον πατέρα αντιμέτωποι;
Πατέρας του εαυτού μου εγώ
προσηνής και σκληρός νομοθέτης.

Κύριε, ελέησόν μου την συστολή του πόνου, να εισέλθω ολόκληρος στους κόλπους σου.

II

Το σπίτι του πατέρα μου
μέσα μου βρίσκεται.
Όπως τ’ απομεινάρια της τροφής των ζώων,
η πάσα ευωχία κι η έκφραση της χαράς,
η δική του μέσα μου κι η δική μου.
Ύμνος διπλόηχος,
ωσαννά σε υπέροχη κίνηση,
συνενούμενον νέφος υπερέχον,
τολύπη θυμιάματος συνεννόησης

Είμαι το δοχείον και το χέρι και ο οίνος της ζωής.
Είμαι το πνεύμα, η ύλη και η άυλη εξόδευση.
Είμαι ύπαρξη, καταστροφή και η γέννηση.
Είμαι ο ναός που περιέχει τον ψάλλοντα και ακούοντα.
Περιέχω το αποτέλεσμα της αμαρτίας
τη συγχώρεση. Διαστέλλομαι
όπως το άπειρο φως εν ονόματί μου.
Είμαι ο νόμος, ο νομοθέτης κι ο νομοταγής,
η τιμωρία κι ο τιμωρούμενος,
είμαι εικόνα του θείου που εικονίζω
στην προσπάθεια της ζωής.
III

Έφυγα κουβαλώντας τη μέλλουσα επιστροφή μου.
Τον κύκλο επιχείρησα με τον πόθο ευθείας εξόδου,
επανάσταση αδιέξοδο πολεμώντας.

Εικόνα της νεανικής αγαθότητος ο πατέρας μέσα μου,
πάντα με προσκαλεί να ξαναρθώ στην αρχή
που γνωρίζει το τέλος της μόνης εφαρμογής.

Ποια δώρα προσφέρω στον εαυτό μου επανερχόμενος;
Εικόνες της φρίκης τού εαυτού μου αδιάσπαστες
με την ανάγκη της ειρηνικής ζωής.

Μαθητεία της ύπαρξης. Δίκαια η χαρά των αγγέλων
κι η ανάπαυση στους σταθερούς κόλπους
της αιώνιας ζωής, όπου θα διαλυθώ εν ειρήνη.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Πικρία πληρώνει το σώμα μου,
με δοκίμασαν οι δεινές περιστάσεις.
Φόβος, όχι γι’ αυτό που με περιμένει,
πιο πολύ για ότι αισθάνομαι. 

Έχασα τα φτερά της αγάπης.
Είχα δυο μεγάλες άσπρες φτερούγες
που ελαφρυά μ’ έπαιρναν.
Με σήκωναν απ’ τις δοκιμασίες.
Τώρα που βρίσκομαι; Πώς
με περηφάνεια φώναξα, πως γεννήθηκα
για ν’ αγαπώ κι όχι για να μισήσω;

Ορμή μου ακέρηα.
Ποια έχει όρια η αγάπη;
Με περιμέν’ ο θάνατος και θρηνώ.
Το μαύρο σκοτάδι δεν είναι γύρω μου
o τάφος. Μέσα μου έχει θαφτεί
η λαχτάρα, που σ’ αυτήν πίστεψα
και στης θυσίας άκουσα την πρόσκληση
και την αξία της γνώρισα.
Έχασα την προσπάθεια, πολύτιμη,
που πίστευα, εμορφιά. 

Ω άμοιροι ανθρώποι! Αλλοίμονο,
το κενό της ψυχής είναι η πιο βαρειά
συμφορά. Λόγια μιλάτε πολύτροπα,
για να την καταλάβετε, πως καμιά
παρηγοριά δεν μας φτάνει.
Φαντάσματα γίνονται τα αισθήματα
κι ο θάνατος αδιέξοδη φρίκη,
όταν απίστευτη γίνεται η αγάπη.

Το σώμα μου

Το σώμα μου είναι μια λύπη
Γύρω απ’ την ψυχή μου.
Γύρω απ’ την ψυχή μου την εμποδίζει.
Είναι μια σφιχτή αγκαλιά το σώμα
Κι είναι το αίμα
Που ξύπνησε και περπατάει
Απάνω στην ψυχή μου,
Με βήματα βαρειά που όλο ξανάρχονται. 

Γίνεται πικρό το αίμα μου
Και μ’ αρρωσταίνει, είν’ ένας καημός
Που περιμένει βοήθεια.
Σηκώθηκα, καθώς στον ύπνο μου
Ωνειρευόμουν, κοίταξα γύρω μου
Και τίποτα δεν είδα.
Το αίμα μου μ’ εμπόδιζε.
Το σώμα μου μ’ εμποδίζει,
Δεν κοιμούμαι πια να ονειρευτώ,
Γιατί μ’ εμποδίζει το σώμα μου.

παραμύθια του κηπου

I

Η αναρριχώμενη τριανταφυλλιά
άσπρα φορεί, άσπρα κρατεί, άσπρη είναι η φορεσιά της.
Απλώνεται, ξαπλώνεται στον ήλιο,
και περιμένει να της φιλήσει
τα μικρά τριαντάφυλλα, να τα μεθύσει τόσο
από χρυσάφι και φωτιά γλυκιά,
ώσπου να κοκκινίσουνε
απ' την πολλή του αγάπη.

Καρκίνος (απόσπασμα)

...

Σε κάθε σκαλοπάτι αχνάρια
από αίμα και λάσπη.
Μην τα πατήσεις νομίζοντας
πως εσύ θα τα σβήσεις.
Κοίταξέ τα καλά,
αίμα και λάσπη.

Όλα τα σκαλοπάτια είναι ίδια.
Κάποτε νομίζεις πως θα σε φέρουν
ψηλά, όπου δεν υπάρχουν πια
αυτά τα σημάδια.
Γελιέσαι. Κοίταξέ τα καλά,
αίμα και λάσπη.

Αυτά είναι τ' ανθρώπινα αχνάρια
τ' αληθινά. Ούτε βρίσκονται ποτέ
άλλα. Μη γελιέσαι.
Κοίταξέ τα καλά.
Να θυμάσαι, το σώμα είναι πάντα
αίμα και λάσπη.

Στέρηση

Πρόσωπο ανθρώπινο, δεν μπορώ
να σ' αγγίξω, με ζαλίζει τόση επιθυμία,
που χάνομαι, δίχως τη χαρά ν' ακουμπήσω
το χέρι μου απάνω σου.
Η στέρησή σου
σε όνειρα με φέρνει πολύ δυνατά
κι απείραχτα. Αν σε πειράξω,
με την δική μου έννοια, σε χάνω,
σαν την όμορφη φαντασία.
Γιατί με πτοεί η δική σου
πραγματικότητα; Πέρ' από σένα
μαίνεται η δική μου επιθυμία,
τόσο, που γίνεσαι πρόφαση
κι είσαι απ' αρχής όλα τα πρόσωπα.
Της απαντοχής αθλιότητα.
Δεν είμαι αρκετός να σε καλέσω,
να μοιραστείς την ορισμένη μου
οντότητα. Όμως, όσο φεύγω,
τόσο, πιο κοντά σου
έρχομαι.

Παραμονή τής Γέννησης

1ο
Στον όγκο του χρόνου υπάρχει η στιγμή. Επίσημη την τοιμάσαμε, τη θελήσαμε, τοιμάσαμε την έκσταση, θελήσαμε τον θαυμασμό. τοιμάσαμε την ανάταση, θελήσαμε τη χαρά, τοιμάσαμε τη γιορτή, θελήσαμε τον εαυτό μας γεμάτον έκσταση, θαυμασμό και χαρά.
«Εν ανθρώποις ευδοκία». Βγαίνουν οι άνθρωποι, λαλούν οι άνθρωποι στην παγερή έναστρη νύχτα που λάμπει ιώδης και μαύρη, κρυστάλλινη, διαυγής, διάφανη, άυλη.
Οι άνθρωποι είναι πολλοί μαζί και μιλούν, γελούν κι απαντούν ο ένας στον άλλο, πηγαίνουν ν' ακούσουν και δεν ακούν τη φωνή του ανθρώπου καν μέσα τους. Ήσυχοι, κουρασμένοι, ανύποπτοι, στέκονται και περπατούν, διαβαίνουν. Οι άνθρωποι είναι γελαστοί.
Αύριο είναι γιορτή, αύριο είναι διασκέδαση, αύριο είναι ανάπαψη. Οι άνθρωποι χαίρονται, χαίρονται, πηγαίνουν, περπατούν, διαβαίνουν, βλέπουν ό,τι έμαθαν να βλέπουν.




2ο

Δάκρυα εμποδίστε μου το βλέμμα.
Δάκρυα κλείστε μου τα μάτια.
Δάκρυα σκοτίστε μου το κοίταγμα.

Ψυχή χτυπημένη,
νικημένη απ' τον ίδιον εαυτό μου,
ψυχή μου αφανισμένη απ' το βάρος,
του ανθρώπινου σώματος δύσκολο βάρος,
δεν έχεις φωνή, ψυχή μου, ν' ακουστεί,
για ν' ακούσεις στης νύχτας το φέγγος
υπερούσια λόγια, ψυχή μου, δεν τοίμασες
συνοδεία αγγέλων στη νύχτα του σκότους δεν τοίμασες,
συνοδεία μέσ' τη νύχτα για σένα δεν τοίμασες.
Σωπαίνεις και δεν ακούς
τη φωνή της έναστρης νύχτας ακόμα,
κινούνται τάστρα, το φέγγος κινείται
ιώδες και μαύρο, γαλάζιο,
κινούνται τακίνητα πάντα ακόμα,
ψυχή μονάχη, δίχως φωνή
παραμένεις, δίχως ακοή περιμένεις ακόμα
δεν έχεις φωνή να φωνάξεις
τον εαυτό σου στους άλλους
ανάμεσα να χαθείς, να βρεθείς
να μην είσαι μονάχη, ψυχή μοναχή.


 3ο

Γέλια και μιλήματα,
φωνές γλυκές παιδιάτικες,
ψιλές φωνές γυναικείες
και βαρειές αντρικές.
Ακούν όλοι∙ εκκλησία
τους κλείνει η έκκληση,
καλούν το παιδί
που υπάρχει υπέροχο,
την ασώματη υπερέχουσα ύλη

που το γεννά απείραχτη,
άφθαρτη, αειπάρθενη, διαρκής
παρθένος στους αιώνες των αιώνων.

Εργάτης στα εργαστήρια του χρόνου

Καθώς εργάζονταν το σχήμα, εργάτης σε υαλουργείο, κατάλαβε πολύ καλά τον έρωτα για την ύλη, όπου φυσούσε την πνοή του. Κάποτε κρύσταλλο, κάποιο μαργαριτάρι, φίλντισι, πολύτιμο ελεφαντοκόκαλο ή οπάλι με χρώματα ομίχλης προς το κυανό. Όλ' αυτά ύλη, που γινόταν σχήμα, σχήμα ερωτικό, για ό,τι υπάρχει μέσ' στο χρόνο.
Το σχήμα, δοχείο του χρόνου, ερωτικό τον περιέβαλε, προσφορά στο χρόνο, προσδοκία και δέξιμο μαζί, αγκάλιασμα στου χρόνου τη μορφή, το σχήμα που σχημάτιζε ειδικό, δικής του σημασίας, δική του φαντασία.
Όμως καθώς το σχήμα έψαυε τελειωμένο, ύστερα, το υλικό του χέρι, κατάλαβε του χρόνου την υλικότητα∙ καθώς το χέρι το δικό του και το σχήμα μαζί, και το πολύτιμο ερωτικό υλικό γινόταν διάφανη έννοια του χρόνου. Όλα μαζί. Ιδίως ο εαυτός του.

Εντυπώσεις

Οι εντυπώσεις είναι δάχτυλα, πότε φιλντισένια, πότε πιο ρόδινα ελαφριά πάνω στο μέτωπο, στους κρόταφους, εκεί, στις ρίζες των μαλλιών ηδονή στα ευαίσθητα βλέφαρα. Κι είναι βάρβαρα χέρια, πλατιά ή μυτερά που σκεπάζουν το πρόσωπο απότομα ή το ξεσκίζουν. Όμως για να εισχωρήσουν στο κλειστό μυστικό του σώματος, εκεί ν' αποτεθούν και να χωρέσουν στη γυμνή ψυχή, πρέπει να περιμένουμε ίσως πολύ για την ανάμνηση. Τότε, το αποτέλεσμα φαίνεται κι ας έχουμε εμείς ξεχάσει την εντύπωση, γίνεται διαφορετική αποδίνεται απ' την ψυχή μας απροσδόκητο, το σχέδιο, της φυλαγμένης απάντησης.

Η λύση

Φαγί και θεάματα. Διασκεδάσεις, σκόρπισμα του νου γυρεύουμε που βαραίνει τα βήματά μας. Άμα χρειαστεί, θα παλέψουμε κιόλας. είτε σαν καλοί στρατιώτες, είτε και γλαδιάτορες για το θάνατο ορισμένοι. Όμως πριν, θέλουμε να κορεστούμε, να μεθύσουμε τόσο πολύ, που να μη σκεφτούμε, τι θ' απογίνει η αιώνια ψυχή μας. Ας τελειώσει τούτ' η πείνα, που μας κατατρώγει τα σωθικά, τυραννεί τ' άπληστο βλέμμα μας.
Είχαμε ποτέ φαντασία δική μας; Θέλουμε να μας την δώσουν. Να μην αισθανόμαστε την μονότονη φτώχεια μας. Φαγί και θεάματα. Είμαστε πολλοί και δε χορταίνουμ' εύκολα. Ζητούμε να ξεχάσουμε τον εαυτό μας, να τον σκεφτόμαστε δεν ωφελεί. Όσο για τους θεούς, - μήπως δεν τους διασκεδάζουμε αρκετά έτσι που ζούμε; Βέβαια θα τους αρκεί τούτο, αφού τέτοιους μας όρισαν

Αναμνήσεις

Ημέρες...
ή μάλλον ώρες της ζωής μου
δεμένες με βάρος, ξανάρχονται
εμπρός μου, γύρω μου δε φεύγουν.

Φαντάσματα του χρόνου,
του εκείνου δικού μου καιρού,
ανήσυχες ψυχές από στιγμές
που μείναν ανάρμοστα οδυνηρές,
δίχως απάντηση, στο γιατί της οδύνης.

Ώρες δίχως εγκαρτέρηση κι υπομονή,
δίχως παραδοχή, δεν λησμονούνται
τούτες οι πληγές που ανοιχτές μένουν
στο σώμα του χρόνου εκεί,
εκείνου που αγάπησα παράφορα,
οι αναμνήσεις επιμένουν επίπονες.

Η άνθρωπος

Εγώ γυναίκα, η άνθρωπος,
ζητούσα το πρόσωπό Σου πάντοτε,
ήταν ως τώρα του ανδρός
και δεν μπορώ αλλιώς να το γνωρίσω.

Ποιος είναι και πώς
πιο πολύ μονάχος,
παράφορα, απελπισμένα μονάχος,
τώρα, εγώ ή εκείνος;
Πίστεψα πως υπάρχω, θα υπάρχω,
όμως πότε υπήρχα δίχως του
και τώρα,
πώς στέκομαι, σε ποιο φως,
ποιος είναι ο δικός μου ακόμα καημός;
Ω, πόσο διπλά υποφέρω,
χάνομαι διαρκώς,
όταν Εσύ οδηγός μου δεν είσαι.

Πώς θα ιδώ το πρόσωπό μου,
την ψυχή μου πώς θα παραδεχτώ,
όταν τόσο παλεύω
και δεν μπορώ ν' αρμοστώ.

«Ότι δια σου αρμόζεται
γυνί τω ανδρί.»

Δεν φαίνεται ακόμα το τραγικό
του απρόσωπου, ούτε κι εγώ
δεν μπορώ να το φανταστώ ακόμα, ακόμα.
Τι θα γίνει που τόσο καλά,
τόσο πολλά ξέρω και γνωρίζω καλλίτερα,
πως απ' το πλευρό του δεν μ' έβγαλες.

Και λέω πως είμαι ακέριος άνθρωπος
και μόνος. Δίχως του δεν εγινόμουν
και τώρα είμαι και μπορώ
κι είμαστε ζεύγος χωρισμένο, εκείνος
κι εγώ, έχω το δικό μου φως,
εγώ ποτε, σελήνη,
είπα πως δεν θα βαστώ απ' τον ήλιο
κι έχω τόσην υπερηφάνεια
που πάω τη δική του να φτάσω
και να ξεπεραστώ, εγώ,
που τώρα μαθαίνομαι και πλήρως
μαθαίνω πως θέλω σ' εκείνον ν' αντισταθώ
και δεν θέλω από κείνον τίποτα
να δεχτώ και δεν θέλω να περιμένω.

Δεν κλαίω, ούτε τραγούδι ψάλλω.
Μα γίνεται πιο οδυνηρό το δικό μου
ξέσκισμα που τοιμάζω,
για να γνωρίσω τον κόσμο δι' εμού,
για να πω το λόγο δικό μου,
εγώ που ως τώρα υπήρξα
για να θαυμάζω, να σέβομαι και ν' αγαπώ,

εγώ πια δεν του ανήκω
και πρέπει μονάχη να είμαι,
εγώ, η άνθρωπος.

Το ταξίδι των μάγων

Έπρεπε νάμαστε τρεις.
Αν δεν ήταν τόσο σκοτάδι,
θα καταλάβαινα ίσως, γιατί
έχω μείνει τόσο μονάχος.

Πόσο έχω ξεχάσει.
Πρέπει απ' αρχής πάλι το ταξίδι
ν' αρχίσει.
Πότε ξεκινήσαμε, τότε, οι τρεις;
Ή μήπως, κάποτε, είχαμε ανταμώσει...
Μαζύ πορευτήκαμε ένα διάστημα,
όσο μας οδηγούσε άστρο λαμπρό.
Αυτό άλλαξε την οδό ή εγώ
τίποτα πια να δω δεν μπορώ;
Πού βρίσκομαι τώρα, σε τέτοιον καιρό,
σκληρό, ανένδοτο, δύσκολο,
εγώ, ανήσυχος, βιαστικός.
Μήπως κι' η ώρα πλησίασε;
Πού να το ξέρω!

Πού είναι τα δώρα;
είχαμε τότε τοιμάσει δώρα
ήμερα, ήσυχα
δώρα ημών των ταπεινών, χρυσόν
λίβανον και σμύρναν άλλοτε
με θαυμασμό κι' ευλάβεια τού φέρναμε.

Τώρα σ' αυτόν τον καιρό
σίδερο, κεραυνό και φωτιά.

Ήμασταν τρεις,
τώρα κανέναν άλλον δε βλέπω
κι' αισθάνομαι τα χέρια μου
πότε άδεια, πότε βαριά.
Βασιλείς τότε προς τον βασιλέα
του κόσμου, τώρα κανείς
δε βασιλεύει με βεβαιότητα.
Σκοτάδι βαρύ. Ποιος μ' οδηγεί;
Δίχως συντροφιά,
δίχως άστρο κανένα πηγαίνω.
Μόνη προσφορά, η μεγάλη που γνωρίζω,
συμφορά της στέρησής Του.
Τι να προσφέρω σημάδι ευλάβειας
κι' υποταγής; Εμείς, άνθρωποι
της παράφορης τούτης εποχής,
τι μπορούμε, δικό μας, ευτυχείς
να Του δώσουμε; Είναι ανάγκη
να βρούμε την προσφορά.
Τίποτα δεν προσφέρει της ψυχής μας
ο τόσος αγώνας.
Χρυσόν, λίβανον και σμύρναν
άλλοτε, δώρα απλά.
Μας παιδεύει η ασυμπλήρωτη προσφορά.
Τώρα που πορεύομαι στο σκοτάδι,
χωρίς τη χαρά των δώρων, μονάχος,
δεν έχω παρά τον εαυτό μου να δώσω.

Εν συντριβή βαδίζοντα.

Εγκώμιο

Μας περιμένει
δίχως τέλος ο θάνατος, βέβαιος.
Στο πλούσιο προβάλλει σκοτάδι
τη μορφή υπερούσια,
δυνατή, θαυμασία σχεδόν.

Είναι τόση μόνο η κουρασμένη ζωή μας,
κουρασμένοι κι εμείς,
γιατί δεν ζητούμε το ακέραιο
στην τέλεια εκμηδένιση;
Δόξα του θανάτου,
περίτρομη σ’ αντικρίζει
η μορφή μας ανθρώπινη,
με ανθρώπινους φόβους θρεμμένη
κι όνειρα θαυμαστά, στέφανους
φωτοστέφανους κι ελπίδες πολύτιμες
σου αποδίνει. Ό,τι σε σένα αποδίνουμε
τάζεις και μεις περιμένουμε ακόμα,
θέλουμε ακόμα. Δεν εκτιμούμε
τη γαλήνη, του θανάτου τη χάρη,
τη χαρά της απόλυτης λύσης το χάρισμα.

Από τη συλλογή Πορεία (1940)